Araç, Türkiye Cumhuriyeti'nin Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Kastamonu ilinin bir ilçesidir. İlçenin yüzölçümü 1.446 km²dir. Araç ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 677 metredir.
| Araç | |
|---|---|
 Kovanlı Köyü | |
 Araç ilçesinin Kastamonu'daki konumu | |
 İlçe sınırları haritası | |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Kastamonu |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| Köy sayısı | 119 |
| İdare | |
| • Kaymakam | Emrah Bayram |
| • Belediye başkanı | Süleyman Yazkan (AK Parti) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 1.446 km² |
| Rakım | 677 m |
| Nüfus (2018) | |
| • Toplam | 18.863 |
| • Kır | 11,704 |
| • Şehir | 6.445 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| ISO 3166 kodu | TR-37 |
| Posta kodu | 37800 |
| İl alan kodu | 366 |
| İl plaka kodu | 37 |
Resmî site Belediye Kaymakamlık | |
Tarih
Prehistorik çağlardan sonra bölgenin bilinen en eski sakinleri Gaslardır. Bilinen tarihi Hititler ile başlar, Frigya, Lidya Krallıkları ile Pers hakimiyetiyle yerel krallıklar olarak devam eder. Pontus ve Bizans (Doğu Roma İmparatorluğu) hakimiyeti ile devam eden egemenlik Anadolu'nun Türkleşmesine kadar devam eder. Bu dönemlerde bölge; savaşçı yapısı ve iyi at yetiştirmesi ile bilinir.
Paphlagonia adı verilen Kastamonu, Sinop, Çankırı, Bolu ve Karabük illerini kapsayan bölge 1105 yılında Danişmendliler zamanında Türk hakimiyetine geçmiştir. Uzun süre bölgede Beylikler hakim olmuştur, beyliklerin en önemlisi olan Candaroğulları Beyliği 1460 yılında Osmanlı yönetimine geçmiştir.
Beylikler döneminde Kastamonu merkezli bir ilim ve kültür merkezi olma özelliği de kazanan Araç ilçesinde,
Küre-i Hadid (Demirli) Köyü İsmailbey Camii, Tatlıca Köyü Camii ve Antik Dönem'i işaret eden kaya mezarları tarihi özellikleriyle dikkat çeker. Kastamonu Müzesi'nde sergilenmekte olan görkemli Lahit ve Gökçesu (Moğsu) köyünden alınıp gezmesin diye ayağı kırılıp Kastamonu'da müzeye teslim edilen Hitit Arslanı ve "Geley" Hanözü köyünde bulunan, Anadolu Piramidi olarak da adlandırılan iki adet olarak bulunduğu bilinen tümülüsler, Kesüt köyünde Çökele mevkiinde yer alan ören yerleri Katarta'da bulunan konaklar incelemeye ve turizm açısından ve yörenin tarihi değerlerinin ortaya çıkması için incelenmeyi bekleyen tarihi kalıntılardır.
Anadolu'daki en eski yerleşim bölgelerinden biri olan Araç'ın tarihi kaynaklarda adı ilk defa MÖ 1132 yılında "Timanidis" olarak geçmekte bu duruma göre de yaklaşık 3000 yıllık bir yerleşim geçmişine sahip bulunmaktadır.
Buna 1866 yılında belediye örgütünün kuruluşunu, 1868 yılında da bucak örgütünün ilçeye dönüşünü eklersek, Araç'ın en eski belediyelerden ve yine en eski ilçelerinden olduğu görülür.
Karadeniz ile iç bölgeler arasındaki ticari ve beşeri bağları kuran kervanların işlediği önemli bir yol güzergahında, önemli bir durak ve uğrak yeri olması, ilçeye Araç adının verilmesine neden olmuştur.
Araç ilçesi, Türkiye Cumhuriyeti'nin en eski ilçelerindendir. Araç özellikle doğa turizmi ile ön plana çıkması gereken yurdumuzun cennet köşelerinden bir tanesidir. Araç yüzölçümünün çok büyük bir bölümünü ormanlar kaplamaktadır. Özellikle yaylaları bir doğa harikasıdır. Yaylaları çok çeşitli ağaçları bünyesinde barındırır. İlçe ülkenin en eski ilçelerinden biri olmasına rağmen iş alanı eksikliğinden dolayı sürekli göç vermiştir. 40-50 bin civarı olan nüfus günümüzde şehir merkezinde 6000, genelde ise 28.650'ye gerilemiştir. İlçenin tek büyük sanayi kuruluşu Gürmen Tekstil ve merkez köyü olan İğdir köyündeki Aktek'tir.
İlçede 2010 yılında Kastamonu Üniversitesi'ne Bağlı Araç MYO açılmıştır. Her sene temmuz ayında Araç Hacı Bekir Şekerciler, Pastacılar ve Yayla Kültürü Festivali düzenlenmektedir.
Yönetim
Belediye başkanları
| Seçim | İsim | Parti | |
|---|---|---|---|
| 1963 | İbrahim İplikçioğlu | Cumhuriyet Halk Partisi | |
| 1968 | |||
| 1973 | Bağımsız | ||
| 1977 | Muzaffer Özbek | Cumhuriyet Halk Partisi | |
| 1984 | Şenel Çapraz | Anavatan Partisi | |
| 1989 | Bahtiyar Yaşar | Sosyaldemokrat Halkçı Parti | |
| 1994 | |||
| 1999 | Sabri Uzun | Bağımsız | |
| 2004 | Bahtiyar Yaşar | Cumhuriyet Halk Partisi | |
| 2009 | Mustafa Ayanoğlu | Adalet ve Kalkınma Partisi | |
| 2014 | |||
| 2019 | Satılmış Sarıkaya | Cumhuriyet Halk Partisi | |
| 2024 | Süleyman Yazkan | Adalet ve Kalkınma Partisi | |
Nüfus
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
|---|---|---|---|
| 1927 | 38.503 | 671 | 37.832 |
| 1935 | 41.702 | 958 | 40.744 |
| 1940 | 42.146 | 1.326 | 40.820 |
| 1945 | 43.835 | 1.862 | 41.973 |
| 1950 | 44.603 | 1.672 | 42.931 |
| 1955 | 44.877 | 1.981 | 42.896 |
| 1960 | 47.444 | 2.306 | 45.138 |
| 1965 | 47.889 | 2.820 | 45.069 |
| 1970 | 40.518 | 3.207 | 37.311 |
| 1975 | 39.461 | 3.594 | 35.867 |
| 1980 | 38.626 | 4.244 | 34.382 |
| 1985 | 35.930 | 4.378 | 31.552 |
| 1990 | 32.672 | 5.760 | 26.912 |
| 2000 | 24.180 | 5.696 | 18.484 |
| 2007 | 21.054 | 6.284 | 14.770 |
| 2008 | 20.598 | 5.824 | 14.774 |
| 2009 | 20.201 | 5.776 | 14.425 |
| 2010 | 20.002 | 5.860 | 14.142 |
| 2011 | 19.639 | 5.908 | 13.731 |
| 2012 | 19.337 | 5.986 | 13.351 |
| 2013 | 19.214 | 5.938 | 13.276 |
| 2014 | 19.038 | 6.082 | 12.956 |
| 2015 | 18.861 | 6.456 | 12.405 |
| 2016 | 18.631 | 6.537 | 12.094 |
| 2017 | 18.402 | 6.541 | 11.861 |
| 2018 | 18.863 | 6.419 | 12.444 |
| 2019 | 18.670 | 6.685 | 11.985 |
| 2020 | 18.149 | 6.445 | 11.704 |
Kaleler
Araç Kalesi
Araç'ın güneyinde ve Araç Çayının üzerindedir. Kale gelebilecek herhangi bir saldırıya karşı önlem almak maksadıyla Doğu Romalılar (Bizanslılar) tarafından inşa edilmiştir.
Kalenin günümüze ulaşan hali, Bizans tarafından yapılan ve Osmanlı döneminde tamir edilen halidir. Çok eski bir yerleşim yeri olan Araç'ta bu kayalık üzerine daha eski yapılar olmuş olma ihtimali oldukça yüksektir. Kalenin doğusundaki duvarlar yıkılarak yerine evler yapılmıştır.
Akhisar (Agsar) Kalesi
Araç'ın kuzeyinde, Üyükveren (İyören) köyü civarındadır. Bir kısmı tahrip edilmesine rağmen hala ayaktadır. Bunun da nedeni duvarların geniş olması ve yapıda kumlu kireç kullanılmasıdır. Kale yöreye hakim vaziyettedir.
Şaban Kalesi
Araç'ın Karandı köyünün batısındaki Eğriceova Ormanı civarındadır. Romalılar tarafından yapılma ihtimali güçlü olan kale harap vaziyettedir.
Erenbaba Kalesi
Araç'ın Boyalı nahiyesinin batısında Andras (Bahçecik) köyüne 2 kilometre mesafedeki Soğanlı çayı üzerindedir, halk arasında Andıraz adı ile de bilinmektedir. Geley Yaylasının güney yakasındadır. Soğanlı çayının yatağındaki Çaykaşı'nın (Soğandere) oradan kalenin tepesine 45 dakikada çıkılabilmektedir. Kale surları tahribata rağmen hala eski şeklini muhafaza eder haldedir.
Harabeler
Örencik Harabesi
Araç'ın Dırvana köyünün doğusunda, Örencik civarındadır. Burada bir şehir harabesinin mevcut olduğu söylenmektedir.
Depdep Harabesi
Araç Karandı'da Köşklü Pınar adını taşıyan yerde mevcuttur. Burada hala eski bina hara belerine rastlanmaktadır.
Aşağıgüney Köyü (Kellecoğun) Harabeleri
Araç'ın Karandı köyü ile Araç'ın Aşağıgüney köyleri arasında, tahminen bu köylere 1 kilometre uzaklıkta bir aslan heykeline rastlanmaktadır. Aşağıgüney köyünde eski su dağıtım sistemi bulunmaktadır.Okulun üst tarafında bir kaya mezarı bulunmaktadır.
Kesüt Harabesi
İğdir'in Kesut köyünde Çökele isimli yerin doğusundadır.
Çaykaşı (Soğandere)
Su sarnıçları bulunmaktadır.
Köklüyurt (Yukarı Gürne)
Orada kilise arakası diye bilinen tarlalardan mermer bloklar çıkmaktadır. Bu mermer blokların büyüklüğü ortalama 50 cm, eni 1-1,5 metre uzunluğunda kalıplar halindedir. Kilise olduğu söylenen tarlalardan çıkmakta bazılarının üzerinde girinti çıkıntı vardır bunlar kilisenin temel ya da duvarında kullanıldığı söylenmektedir örnekleri köy meydanında vardır köy meydanında oturma amaçlı kullanılıyor. Ayrıca küp çıkan diye bilinen tarlalardan çok sayıda küp çıkmıştır onlarda eski caminin tavanında kullanılmıştır.