Arpaçay, Kars ilinin bir ilçesi ve bu ilçenin idari merkezi kasabadır.
| Arpaçay | |
|---|---|
 Türkiye'de bulunduğu yer | |
 İlçe sınırları haritası | |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Kars |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Kaymakam | Lokman Önder |
| • Belediye başkanı | Zeki Elma (AK Parti) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 1.165 km² |
| Rakım | 1.691 m |
| Nüfus (2018) | |
| • Toplam | 17.373 |
| • Kır | 13,892 |
| • Şehir | 2.384 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 474 |
| İl plaka kodu | 36 |
Resmî site www.arpacay.gov.tr | |
Tarihçe
1927 yılında birleştirilen Şöregel (Kızılçakçak) ile Zarşat (Arpaçay) kazalarının birleştirilerek ilçenin doğusundan geçen Arpaçay'dan etkilenilerek verilmiş isimdir.
Azerbaycan ve Kafkas ellerinden Azeriler ve Karapapaklar (Terekemeler), Kars çevresinden Yerliler ile daha sonra Erivan (Revan)'dan Kürtler yerleşmiş olup; kendi örf ve adetlerine bağlı kalmakla birlikte aralarında uyum sağlamışlardır.
Albuti, Alvana, Koreti, Lavaşi, Lelusi gibi ortadan kalkmış olan köylerin yerleşim alanları Arpaçay ilçesinin sınırları içinde bulunuyordu.
Coğrafya
Arpaçay ilçesi, doğusunda Ermenistan toprakları ve Akyaka ilçesi, güneyinde Kars merkez ilçesi bulunmakta olup; kuzeyinde Çıldır ilçesi ve batısında da Susuz ilçe toprakları ile çevrilidir. Ermenistan ile olan sınır uzunluğu ise 10 km'dir.
İlçenin yüzölçümü 1.165 km²'dir. Arpaçay ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.691 metredir.
Arazi az dalgalı olup, küçük çaplı tepeler vardır. İlçe hudutlarından geçen Kars Çayı'ndan başka, bir kısmı ilçe sınırlarında kalan Çıldır Gölü'nden akan Carcı suyu bulunmaktadır.
İklim
İklimi karasal karakter gösterir. Yazın ortalama sıcaklık 19,7 °C, kışın ortalama -4,3 °C'dir.
Kar yağışında ortalama kar kalınlığı ilçe merkezinde 42 cm olmakta, yağmur ise m²ye 30–40 kg arası düşmektedir.
Nüfus
2020 yılı Adrese Dayalı Nüfus Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre toplam 16.276 kişinin yaşadığı Arpaçay'da nüfusun 2.384'ü ilçe merkezinde, 13.892'si ise köylerde yaşamaktadır. Nüfusun cinsiyete göre dağılımına bakıldığında toplam erkek nüfusun 8.404, toplam kadın nüfusunun ise 7.872 olduğu görülmektedir.
Koç köyü, Kars tarihi boyunca İlk Belde belediyesi unvanını taşıyan tek yerleşim yeridir.
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
|---|---|---|---|
| 1927 | 25.208 | 356 | 24.852 |
| 1935 | 33.466 | 536 | 32.930 |
| 1940 | 37.059 | 863 | 36.196 |
| 1945 | 40.725 | 881 | 39.844 |
| 1950 | 47.021 | 1.234 | 45.787 |
| 1955 | 53.819 | 1.372 | 52.447 |
| 1960 | 57.408 | 1.554 | 55.854 |
| 1965 | 59.911 | 2.303 | 57.608 |
| 1970 | 61.528 | 3.111 | 58.417 |
| 1975 | 62.310 | 2.651 | 59.659 |
| 1980 | 58.982 | 3.151 | 55.831 |
| 1985 | 57.995 | 3.414 | 54.581 |
| 1990 | 27.016 | 2.815 | 24.201 |
| 2000 | 24.995 | 4.453 | 20.542 |
| 2007 | 21.673 | 2.983 | 18.690 |
| 2008 | 20.962 | 2.737 | 18.225 |
| 2009 | 20.442 | 2.468 | 17.974 |
| 2010 | 20.154 | 2.503 | 17.651 |
| 2011 | 19.832 | 2.549 | 17.283 |
| 2012 | 19.724 | 2.956 | 16.768 |
| 2013 | 19.302 | 2.844 | 16.458 |
| 2014 | 18.737 | 2.843 | 15.894 |
| 2015 | 18.156 | 2.870 | 15.286 |
| 2016 | 17.728 | 2.893 | 14.835 |
| 2017 | 17.316 | 2.893 | 14.423 |
| 2018 | 17.373 | 2.858 | 14.515 |
| 2019 | 16.645 | 2.374 | 14.271 |
| 2020 | 16.276 | 2.384 | 13.892 |
İdari yapı
Arpaçay'a bir belde ve 47 köy bağlıdır. Merkez belediyesinden başka Koçköy kasabasında da belediye teşkilatı vardır. İlçe belediyesinin kuruluşu 1927, Koçköy Belediyesi'nin kuruluşu ise 1972 yılında olmuştur. İlçe merkezi ve köylerin yerleşimi genellikle toplu ve düzlük olmakla beraber Akmazdam, Dağköy, Kardeştepe, Taşbaşı, Taşlıağıl, Melikköy, Karakale, Hasançavuş, Kıraç, Bacıoğlu ve Çıldır istikametindeki 8 köy dağlık karakter gösterir. 21 Kasım 1997 tarih ve 97/48293 sayılı müşterek kararname ile Çıldır ilçesine bağlı 8 köy ilçemize bağlanmış ve 40 olan köy sayısı 47'ye çıkmıştır.
İlçe Teşkilatı Bulunan Genel İdare Kuruluşları
Millî Eğitim Müdürlüğü, Tapu Sicil Müdürlüğü, Nüfus Müdürlüğü, Mal Müdürlüğü, Tarım İlçe Müdürlüğü, Müftülük, Adliye, Askerlik Şubesi, Sağlık Grup Başkanlığı, İlçe Jandarma Komutanlığı, İlçe Emniyet Amirliği, Posta İşleme Müdürlüğü, Türk Telekom, Meteoroloji Müdürlüğü, TEAŞ Müdürlüğü, TEDAŞ Başmühendisliği, Özel İdare Müdürlüğü, Köy Hizmetleri Bakımevi ve Karayolları Bakımevi.
Resmi kurumlardan Kaymakamlık Büroları, Mal Müdürlüğü, Tapu Sicil Müdürlüğü, Adliye ve Nüfus Müdürlüğü Hükûmet Konağı'nda diğer kuruluşlar kendi binalarında hizmet vermektedir.
Notlar
- ^ Akyaka ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.