Arz Odası

Arz Odası, Topkapı Sarayı'nın üçüncü avlusunda Bâbüssaâde'nin tam karşısında yer almakta olup, Osmanlı padişahlarının devlet işlerini yürüttüğü ve resmî kabulleri gerçekleştirdiği başlıca mekânlardan biri olmuştur. Dîvân-ı Hümâyun üyeleri ve yabancı elçiler burada karşılanırdı. Vezir-i azam, Divan toplantısı bittikten sonra ikindi vakti Arz Divanı veya İkindi Divanı olarak adlandırılan, padişaha gündem ile ilgili arzını burada gerçekleştirirdi. Padişahlar yabancı devlet elçilerini burada kabul etmiş, sefere çıkan kumandanlara Sancak-ı Şerif'i törenle bu mekânda teslim etmiş ve Arz Günleri olarak bilinen belirli günlerde devlet erkânıyla görüşmelerini burada gerçekleştirmişlerdir.

Kaynaklar, yapının kökeninin II. Mehmed dönemine kadar uzandığını ve daha sonraki yüzyıllarda çeşitli onarımlar geçirdiğini belirtmektedir.

Arz Odası'nın günümüze ulaşan düzeni büyük ölçüde I. Süleyman döneminde, 1526-1528 yılları arasında gerçekleştirilen yeniden inşa faaliyetlerinin sonucudur.Bâbüssaâde'ye bakan cephesinde yer alan çeşmenin Farsça kitâbesi bu durumu desteklemektedir. Taht bölümünün kubbesinde bulunan manzum tarihler ise sedir biçimindeki tahtın Sultan III. Mehmed devrinde, 1597-1598 yıllarında yenilendiğine işaret etmektedir. Ana giriş kapısı üzerindeki kitâbe Sultan III. Ahmed'in imzasını ve 1723-1724 tarihini taşırken, arka cephedeki kapı üzerinde Sultan IV. Mustafa'nın tuğrası ile 1807 tarihli manzum bir kitâbe bulunmaktadır. Bu kitâbe, yapının IV. Mustafa döneminde önemli ölçüde tamir edildiğini göstermektedir. Bâbüssaâde tarafındaki ikinci kapının üzerinde ise Sultan II. Mahmud'un imzasını taşıyan ve 1810 tarihli bir levha yer almaktadır.

Türk köşk mimarisinin klasik örneklerinden biri kabul edilen yapı, bir taht odası ile buna bitişik abdest mekânından oluşmaktadır. Ahşap iç kubbesi, lacivert zemin üzerine işlenmiş altın yıldızlarla süslenmiştir. Benzer bezemeler, yapı ile Bâbüssaâde arasındaki küçük avlunun tavanında da yer almaktaydı. Yapının iç süslemelerinde mavi ve altın tonlarının hâkim olduğu bir renk düzeni benimsenmiş; bu anlayış çini kaplamalar aracılığıyla da sürdürülmüştür. Arz Odası'nın zengin süslemeleri ve ihtişamlı donanımı, yabancı elçiler üzerinde hanedanın gücünü ve zenginliğini hissettirmeyi amaçlayan törensel düzenlemelerin bir parçasıydı. Ön cephede iki, arka cephede ise bir kapı bulunmaktadır. Padişahın kullandığı arka kapının yanı sıra, devlet adamları ve yabancı elçiler ön cephedeki kapılardan kabul edilirdi. Sol taraftaki kapı ile demir parmaklıklı pencerenin bulunduğu bölümde elçilerin getirdiği hediyeler padişaha sunulduğundan, burası "pişkeş kapısı" olarak da adlandırılmıştır.

Yapı, 16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar çeşitli onarımlar geçirmiştir. Taht kubbesinde yer alan kitabe, yapının Sultan III. Mehmed döneminde yenilendiğini göstermektedir. Arz Odası, 1856 yangınından kısmen etkilenmiş; ancak iç mekândaki çiniler, sedef ve bağa işçiliğiyle süslü kapı ve pencere kanatları ile taşınabilir eşyaların önemli bir bölümü zarar görmüştür. Yangının ardından Sultan Abdülmecid döneminde ampir üslupta yeniden düzenlenen yapı, günümüze büyük ölçüde bu dönemin neoklasik özelliklerini yansıtan görünümüyle ulaşmıştır.

• III. Ahmed Kütüphanesi