Büyük Asoka

Büyük Asoka
MÖ 1. yüzyıldaki kabartmada Asoka, Ramagrama'daki Nāgaları ziyaret ediyor
Doğum	Maurya İmparatorluğu
Ölüm	MÖ 232
Milliyet	Hint
Uğraş	Maurya İmparatoru

Asoka (Devanāgarī: अशोकः, IAST: [aɕoːkə(h^ə)], Prakrit dilindeki imparatorluk adıyla Devanampriya Priyadarsi (Devanāgarī: देवानांप्रिय प्रियदर्शी, "O, Tanrıların sevgili oğludur ve her insana içtenlikle saygı duyar.") veya MÖ 304 ile MÖ 232 arasındaki adıyla Dhamma (Devanāgarī: धम्मः), "Adil, Dindar, Erdemli" tanınan, MÖ 273 ile MÖ 232 arasında egemen olan Maurya Hanedanlığı'nın Hint imparatorudur. Asoka, bir dizi askerî fetih gerçekleştirdikten sonra günümüz Hindistan'ının bulunduğu alana hükmetmiştir. İmparatorluğu; günümüzdeki Pakistan, Afganistan ve İran'ın batısındaki topraklardan, Hindistan'ın doğusunda yer alan Bengal ve Assam eyaletlerine ve güneyde Karnataka eyalet sınırları içinde kalan Mysore'a kadar uzanan bir alana yayılmıştır.

Tahta çıktığında büyükbabasının izinden giderek askerî harekâtlarla topraklarını genişletmeye çalışmıştır. Hükümranlığının sekizinci yılında, Hindistan'ın doğu kıyılarında (günümüzde Orissa eyaletinin bulunduğu bölge) yer alan Kaliga devletine karşı gerçekleştirilen bir savaştan zaferle ayrılmıştır. Ancak zafere rağmen, savaş bittiğinde ordusunda yüz bin kayıp ve yüz binden fazla sayıda yaralı vardır. Bundan etkilenen Asoka, Hindistan'ın kontrol edilmesi için giriştiği harekâtı bitirmeye karar vermiş ve tüm savaşlardan vazgeçmiştir. Budizm'i dinî felsefesi olarak belirlemiş ve Dharma erdemlerinin gerektirdiği şekilde yaşamaya çalışmıştır.

Kişisel hayatında Asoka, avcılıktan vazgeçmiş ve vejetaryen olmuştur. Devlet adamı olarak ise hastaneler ve hayvan barınakları açmış; birçok katı kanunu yürürlükten kaldırmış, yollar yapmış ve sulamayı geliştirtirmiştir. İnsanlara inancı öğretmek için "Dharma Görevlileri" olarak adlandırılan devlet görevlileri atamıştır. Krallığı zamanında tüm dinlere yer vardır; ancak özellikle Budizm teşvik edilmiştir. Bununla beraber, birçok yabancı ülkeye Budist misyonerler gönderilmiştir. Özellikle Seylan'da (Sri Lanka) başarılı olmuşlardır.

Asoka, benimsediği bu politikayı anlatan satırların, krallığındaki tüm kayalara ve sütunlara yazılmasını istemiştir. Bu yazıtların birçoğu günümüze kadar ulaşmıştır. Asoka tahta çıktığı zaman Budizm, sadece Hindistan'ın kuzeybatısında bulunan yerel bir dindir; öldüğünde ise tüm Hindistan'a yayılmıştır ve komşu ülkelerde de hızla yayılmaya devam etmektedir. Bu nedenle Asoka'nın, Budizmin yaygınlaşmasında önemli rolü olduğu söylenmektedir.

Asoka'nın doğum tarihi tam olarak bilinmemektedir; çünkü günümüze ulaşan çağdaş Hint metinleri bu tür ayrıntıları kaydetmemiştir. Ancak, Asoka'nın milattan önce 3. yüzyılda yaşadığı bilinmektedir; zira yazıtlarında tarihlendirmesi daha kesin biçimde bilinen bazı çağdaş hükümdarlardan söz edilmektedir: Bunlar arasında II. Antiokhos Theos, II. Ptolemaios Philadelphos, II. Antigonos Gonatas, Kyrane'li Magas ve Aleksandros (Epir ya da Korinthoslu) yer almaktadır. Bu nedenle Asoka'nın, büyük olasılıkla MÖ 4. yüzyılın sonlarında veya 3. yüzyılın başlarında (y. MÖ 304) doğduğu ve yaklaşık olarak M.Ö. 269–268 yıllarında tahta çıktığı kabul edilmektedir.

2001 yapımı Asoka filminde Shah Rukh Khan tarafından canlandırılmıştır.