Ferhad Paşa

Ferhâd Paşa ya da Dâmad Ferhâd Paşa (1485 - Ekim/Kasım 1525,İstanbul), Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. Arnavut veya Hırvat asıllı olan Paşa, Memlük Beyi Canberdi Gazâlî'nin ayaklanmasının bastırılması sırasında Suriye'ye düzenlenen seferin serdarı olarak atandı. I. Selim'in İran'a ve I. Süleyman'ın Rodos'a düzenlediği seferlerde yer aldı. I. Süleyman'ın kız kardeşi Beyhan Sultan ile evlenerek Damad unvanını aldı. Sadrazam Pîrî Mehmed Paşa ve Pargalı İbrahim Paşa'ya karşıydı. 1525 yılında I. Süleyman'ın emriyle idam edildi.

Ferhâd Paşa, Arnavut ya da Hırvat kökenlidir. I. Selim'in ilerlemesine katkıda bulunan kişisel hizmetkarlarından biriydi.Enderûn'da eğitim gördü. Kariyerine yeniçeri olarak başladı ve 1516'da Rumeli Beylerbeyi oldu. 1518'de İran'a karşı düzenlenen sefere katıldı. Bazı tarihçiler tarafından "ordudaki en gösterişli asker" olduğu iddia edildi.

Selim'in 1520'de ölümünden sonra, Şam Osmanlı Valisi Canberdi Gazâlî, Osmanlı İmparatorluğu'na isyan etti. Gazâlî, Cuma namazlarında verilen vaazlarda, Osmanlı sultanının adından bahsedilmesini yasakladı, Osmanlı yetkililerini ve askerlerini Suriye'den kovdu ve Osmanlı kıyafetini yasakladı. Kendisini sultan ilan ettikten sonra Trablus, Hama ve Humus kentleri isyanına ortak oldu.Safevî İmparatoru Şah İsmail ve Osmanlı'nın Mısır Valisi Hayır Bey'in desteğini aldıktan sonra yine de bir ordu kurdu ve Halep'i fethetmeye başladı. Ancak Halep halkı Osmanlı saltanatını destekledi ve Gazali'nin isyanına karşı direndi. Ordusu şehri 15 gün kuşattı ve bu süre zarfında 200'den fazla sivil ve Osmanlı askeri öldürüldü. Daha sonra Şam'a gitmek zorunda kaldı. Şubat 1521'de Ferhâd Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Şam eteklerine vardı ve Canberdi'nin askerleri ile karşılaştı. Canberdi'nin ordusu Osmanlı askerlerine yenik düştü ve 6 Şubat'ta idam edildi. Canberdi'nin kesilen başı Ferhâd Paşa tarafından Süleyman'a gönderildi.Canberdi Gazali İsyanının bastırılmasıyla birlikte Suriye'deki Memlûklerin etkisi nihayet sona erdi. Ferhâd Paşa geçici olarak Şam Beylerbeyliğine atandı.

Süleyman, Ferhâd Paşa'yı övdü ve kız kardeşini ona eş olarak verdi. 1524'te Piri Mehmed Paşa'nın bu pozisyon için bir başkasını tavsiye etmesine rağmen üçüncü vezir yaparak onu destekledi.

İlk başta Ferhâd Paşa Süleyman'ın takdirini kazanmış olsa da, 1523 yazında Pargalı İbrahim Paşa'nın sadrazamlık görevine yükselmesi ile Ferhâd Paşa'nın düşüşü birbirine bağlanmıştır.

Ferhâd Paşa, kişisel düşmanlarını, yasalara aykırı olarak Osmanlı Devleti'nin düşmanı olarak idam etti ve rüşvet aldı. Süleyman, İbrahim Paşa'nın önerisiyle Ferhâd Paşa'yı görevinden aldı ve geri çağırdı. Ancak Süleyman'ın annesi ve kız kardeşi (Ferhâd Paşa'nın karısı) Süleyman'ı Ferhâd Paşa'yı affetmesi için ikna etti. Süleyman, daha sonra Ferhâd Paşa'yı deneme amacıyla Semendire'ye sancakbeyi olarak gönderdi. Ancak Ferhâd Paşa geçmişteki hatalardan sonuç çıkarmadı ve kendisine emanet edilen topraklarda rüşvet almaya devam etti. Sonuç olarak, yine görevden uzaklaştırıldı.

Bragadino'nun açıklamasına göre, Ferhâd Paşa kendisinin yargılanması esnasında İbrahim Paşa'ya küfür etti ve ona bardassa (alçak; kaba haliyle homoseksüel; pasif yozlaşmış sodomite) dedi. Süleyman, Ferhâd Paşa'yı dışarı çıkarmalarını emretti. Ferhâd Paşa dışarı çıkarmaya çalıştıklarında küfür etti, direndi ve zorla sürüklenmek zorunda kaldı. Diğer rivayetler farklıdır. Bragadino'nun raporuna göre, Ferhâd Paşa bir bıçak çıkardı ve kavga etti, onu bağladılar ve başını kestiler. Kesik başlı vücudu üç gün boyunca yerde kaldı. Lamb'a göre Ferhâd Paşa boğuldu. "Hükümdarın annesi bu ölüm yüzünden büyük üzüntüye düştü ve hükümdar sadece onu hapsetme emri verdiğini, ancak direndiğini ve yanlışlıkla öldürüldüğünü bahane etti." Bu olay 19 Ekim'de (veya 1 Kasım) 1525'te Edirne'de oldu.

“Vahşilik, onun doğasının bir parçasıydı.” Savaşta yararlıydı, ancak bir eyaleti yönetirken onun yöntemleri sürekli şikayetlere yol açtı.Peçevî onun hakkında şöyle yazdı: "Arnavut kökenli gururlu ve açgözlü bir adamdı." Vezirlikten alındıktan sonra Semendire'ye sancak beyi olarak geri gönderilmesine rağmen, hırsını durduramadı ve dilini tutamadı. Kendisine yönelik sürekli şikayetler sonucunda, padişah koltuğunda Edirne'de başını kaybetti. Bu olay 931 yılında (1524/25) gerçekleşti.

I. Selim'in kızı, Süleyman'ın kız kardeşi Beyhan Sultan ile evliydi. Görünüşe göre çiftin ilişkisi yakındı çünkü kocasını savunurken o da tüm görevlerden uzaklaştırıldı. Onun sayesinde Ferhâd Paşa'ya kariyerine yeniden başlama şansı verildi. Ferhâd Paşa'nın infaz edilmesinden sonra Beyhan Sultan, kardeşi Süleyman ile ilişkisini kesti. Onunla annesinin evinde buluştuğunda şöyle demeye cüret etti: "Umarım yakında kardeşim için yine yas tutarım."

Bu evlilikten doğan kızları Esmehan Hanımsultan, III. Murad ve III. Mehmed’in saltanat yıllarında veziriazam olan Koca Sinan Paşa ile evlenmiştir.

Ferhâd Paşa, Türk yapımı tarih-kurgu televizyon dizisi Muhteşem Yüzyıl'ın karakterlerinden biridir; rol Kıvanç Kılınç tarafından canlandırıldı. Ayrıca 2003 yapımı Hürrem Sultan adlı Türk televizyon dizisinde ise Ferhâd Paşa rolü Gürhan Elmalıoğlu tarafından canlandırıldı.

• Alberi E. (1855). Relazioni degli ambasciatori veneti al Senato.Ser. 3, Vol. 3. Firenze Clio. (İtalyanca)
• Iorga N. (2008). Kanuni ve Dönemi: Yenilmez Türk. İstanbul: Yeditepe Yayınevi. ISBN 978-975-6480-94-6. 
• Lamb H. (1951). Suleiman The Magnificent Sultan Of The East. N.Y.: Doubleday & Company, Inc. ss. 78—79. (İngilizce)
• Öztuna Y. (2006). Yavuz Sultan Selim. İstanbul: Babıali Kültür Yayıncılığı. s. 233. 30 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Temmuz 2020. 
• Peirce Leslie P. (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire (İngilizce). Oxford: Oxford University Press. ISBN 0195086775. 10 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Temmuz 2020. (İngilizce)
• Rogan E. (2009). The Arabs: A History. Basic Books. s. 553. ISBN 0-465-07100-7. 26 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Temmuz 2020. (İngilizce)
• Süreyya Mehmet Bey (1996). Sicill-i Osmani (PDF). 2. İstanbul: Tarih Vakfi Yurt Yayınlar. ed. Nuri Akbayar. s. 518. 
• Turan E. (2009). The Marriage of Ibrahim Pasha (ca. 1495—1536). 41 (Turcica bas.). ss. 3—36. ISSN 0082-6847. 7 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Temmuz 2020. (İngilizce)
• Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1988). (PDF). Ankara: Türk Tarih Kurumu. 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2020.