Gelibolu Sancağı

Gelibolu Sancağı Osmanlı İmparatorluğu sancağı 1376–1920 Merkez Gelibolu Tarih  - Kuruluş 1376  - Kaldırılış 1920 Bugün parçası Yunanistan Türkiye Öncüller Ardıllar Bizans İmparatorluğu Türkiye Yunanistan Krallığı

Gelibolu Sancağı, Osmanlı İmparatorluğu'nun sancaklarından biriydi. Sancağın merkezi Gelibolu idi. Sancak toprakları Gelibolu Yarımadası ve güney Trakya'nın bir bölümünü kapsıyordu. Gelibolu, Osmanlı İmparatorluğu'nun Avrupa'daki ilk eyaletiydi ve bir asırdan fazla bir süre Osmanlı Donanması'nın ana üssüydü. Bundan sonra, 18. yüzyıla kadar, Kapudan Paşa'nın karargah merkezi ve Cezâyir-i Bahr-i Sefîd eyaletinin başkenti olarak hizmet verdi.

Gelibolu (Antik Yunanca: Καλλίπολις, Kallípolis; Osmanlı Türkçesi: گلیبولو), Çanakkale Boğazı'nı kontrol etmesi nedeniyle her zaman stratejik öneme sahip bir yer olmuştur. Bizans İmparatorluğu döneminde de bir deniz üssü olarak hizmet vermiştir. Osmanlılar, surlarının yıkılmasına neden olan bir depremin de yardımıyla, bölgedeki diğer yerlerle birlikte bu güçlü kaleyi 1354 yılında Bizanslılardan ele geçirmiştir. Gelibolu, Osmanlılara Balkanlar'da bir dayanak noktası sağlamış ve Rumeli'deki Osmanlı beylerbeyinin merkezi olmuştur. Kale, 1366'da Savoyard Haçlı Seferi tarafından Bizans için yeniden ele geçirilmiş, ancak kuşatma altındaki Bizanslılar Eylül 1376'da kaleyi geri vermek zorunda kalmıştır.

Gelibolu, Osmanlı donanmasının ana üssünün bulunduğu merkez olması sayesinde, Avrupa ve Asya arasında hareket eden Osmanlı orduları için ana geçiş noktası haline geldi. Sultan I. Bayezid (1389-1402), Gelibolu'yu yeniden tahkim etti, surlarını ve liman savunmasını güçlendirdi; ancak başlangıçta, zayıf Osmanlı filosu, özellikle Venediklilerle karşı karşıya kaldığında, Çanakkale Boğazı'nın geçişini tam olarak kontrol edemedi. Sonuç olarak, Osmanlı-Venedik Savaşı (1463-1479) sırasında boğazın savunması iki yeni kale ile güçlendirildi ve Osmanlı imparatorluk cephaneliği İstanbul'da kuruldu. Gelibolu, 1515'te İstanbul'a taşınana kadar Osmanlı filosunun ana üssü olarak kaldı. Bundan sonra askeri önemini kaybetmeye başladı, ancak Asya ve Avrupa arasındaki en önemli geçiş noktası olarak önemli bir ticaret merkezi olarak kaldı.

Gelibolu Sancağı dört kazaya ayrılmaktaydı.

Edirne Vilayet Matbaası Müdürü Şevket Dağdeviren'in yazdığı 1892 tarihli salnameye göre;

Gelibolu Sancağı'nda 25.889 Müslüman, 60.087 Rum, 13 Ermeni, 1.756 Yahudi, 1.941 Bulgar ve 223 diğer milletten olmak üzere kadın ve erkek toplam 89.909 nüfus bulunmaktadır.