Herakles Sütunları, (Latince: Columnae Herculis, Grekçe: Ἡράκλειαι Στῆλαι, Arapça: أعمدة هرقل, İspanyolca: Columnas de Hércules) Cebelitarık Boğazı'nın girişini çevreleyen burunlardır. Kuzey Sütunu Calpe Mons, Cebelitarık Kayası'dır. Karşısında yer alan Kuzey Afrika'da belirgin bir zirve olmaması nedeniyle, güney Sütunu olan Abila Mons'un kimliği tarih boyunca tartışmalı olmuştur. Güney Sütunu için en olası iki aday ise Sebte'deki Monte Hacho ve Fas'taki Cebel Musa'dır.
Bu terim antik çağda da kullanılıyordu: Yaşlı Plinius, Herkül Sütunları'nı Naturalis historia (Doğa Tarihi) adlı eserinin III. Kitabı'na dahil etmiştir.
Tarihi
Etrüskler ve Romalılar tarafından benimsenen Yunan mitolojisine göre, Herkül (Herakles) on iki görev yapmak zorunda kaldığında, bunlardan onuncusu en Batı'daki Geryon'un Sığırlarını getirip Euristeus'a teslim etmekti. Bu görev, onun seyahatlerinin batıdaki en uç noktasını işaret ediyordu.
Strabon tarafından alıntılanan, Pindaros'a ait kayıp bir pasaj, bu bağlamdaki izlenebilen en eski referanstır: "Pindar'ın, Herkül'ün ulaştığı en uzak sınırlar olduğunu iddia ederken 'Gades'in kapıları' olarak adlandırdığı sütunlar".
Herodot zamanından beri Herakles ile Melqart arasında birebir bir ilişkilendirme (özdeşleştirme) olduğu için, Gades/Gádeira (modern Cadiz) yakınlarındaki tapınakta bulunan "Melqart Sütunları" bazen Herkül Sütunları'nın gerçek yeri olarak kabul edilmiştir.
Platon, efsanevi Atlantis adasını "Herkül Sütunları"nın ötesine konumlandırmıştır.
Rönesans geleneğine göre ise sütunların üzerinde "Ne plus ultra" (veya Latince: Non plus ultra, "ötesinde başka hiçbir şey yok") şeklinde bir uyarı bulunmaktaydı. Bu uyarı, denizcilerin ve kaşiflerin daha ileri gitmemeleri için bir ikaz niteliğindeydi.
Bazı Roma kaynaklarına göre, Herakles, Erytheia adasındaki Hesperides'in bahçesine giderken, bir zamanlar Atlas olan dağı aşmak zorunda kaldı. Ancak büyük dağa tırmanmak yerine, insanüstü gücünü kullanarak onu parçaladı. Böylece Atlas Okyanusu'nu Akdeniz'e bağlayarak Cebelitarık Boğazı'nı oluşturdu.
Parçalanan dağın bir kısmı Cebelitarık, diğeri ise Monte Hacho ya da Cebel Musa'dır. Bu iki dağ o zamandan beri birlikte Herakles Sütunları olarak bilinmektedir. Ancak bu isimle başka doğal özellikler de ilişkilendirilmiştir.
Ancak Sicilyalı Diodorus Siculus'a göre, Herkül, Cebelitarık Boğazı'nı oluşturmak için bir kıstağı parçalamak yerine, Atlas Okyanusu'ndan canavarların Akdeniz'e girmesini engellemek amacıyla, zaten var olan bir boğazı "daraltmıştır".
Bazı anlatılara göre ise, Herkül sütunları, gökyüzünü yerden ayrı tutmak ve Atlas'ı cezasından kurtarmak için inşa etmiştir.
Fenike bağlantısı
Gades'in ötesine geçen Fenikeliler, Herkül Sütunları'nı aşıp Atlas Okyanusu kıyısı boyunca üsler kurmaya başladı. Fenike ticaret filosu bu bölgeye ilerledikçe, günümüz Fas'ında yer alan Moritanya'da birkaç önemli koloni kuruldu. Bu üsler dizisi kuzeyde Lixus ile başladı, ardından Şella ve nihayet Mogador geldi.
Gades/Gadeira adasının (modern Cádiz, boğazın hemen ötesinde yer alan ada) doğu kıyısı yakınlarında Strabon, Yunanların Fenike ve Pön tanrısı Melqart ile Yunan yorumu yoluyla özdeşleştirdiği Tireli Herakles'in en batıdaki tapınağını tarif eder. Strabon, bu tapınakta bulunan, her biri sekiz kübit (yaklaşık 3.6-4.8 metre) yüksekliğindeki iki bronz sütunun, orayı ziyaret eden ve Herakles'e kurban sunmuş birçok kişi tarafından Herakles Sütunları'nın gerçek yeri olarak yaygın şekilde ileri sürüldüğünü belirtir.
Ancak Strabon, bu anlatının sahte olduğuna inanır. Bu inancının gerekçelerinden biri olarak, sütunlardaki yazıtlarda Herakles hakkında hiçbir şeyden bahsedilmediğini, yalnızca Fenikelilerin bunların yapımı için yaptıkları masraflardan söz edildiğini kaydeder.
Sur'daki Melqart tapınağının sütunları da dini öneme sahipti.
Süryani Coğrafyasında Sütunlar
Süryani alimler, Yunan bilimsel eserlerini kendi dillerine ve Arapçaya çevirme çabaları sayesinde Sütunlardan haberdardılar.
Bilginin Süryani derlemesi olan "Ktaba d'ellat koll 'ellan" (Tüm Nedenlerin Nedeni) adlı eser ise, iki değil, üç sütun olduğunu iddia etmesiyle dikkat çekici derecede olağandışıdır.
Sanatta
Dante'nin Cehennemi
Dante Alighieri, Cehennem (Inferno) XXVI. bölümünde, hilekar danışmanların bulunduğu çukurda Ulysses'ten ve onun Herkül Sütunları'nı aştığı son yolculuğundan bahseder. Ulysses, bilinmeyene dair bilgi edinme arzusunun, denizcilerini tehlikeye atmasını haklı çıkardığını düşünür. Okyanusta beş aylık bir seyirden sonra Ulysses, Araf Dağı'nı görür. Ancak buradan gelen bir kasırga, Araf'a canlıyken, yalnızca kendi güçleri ve akıllarıyla yaklaşmaya cüret ettikleri için gemisini ve üzerindeki herkesi batırır.
Sir Francis Bacon'un Novum Organum'u
Sir Francis Bacon'ın 1620 tarihli tamamlanmamış eseri Instauratio Magna ("Büyük Yenilenme")'nın gravürlü başlık sayfasında Herakles Sütunları belirgin şekilde yer alır; bu eserin ikinci bölümü onun etkili eseri Novum Organum'du.
Kaidenin üzerinde yer alan Multi pertransibunt et augebitur scientia şeklindeki slogan, "Birçoğu geçecek ve bilgi artacaktır" anlamına gelmektedir.
Bu görselin temeli, İspanyol ve Habsburg propagandasında sütunların kullanımına dayanıyordu.
Sebte'deki Herkül Sütunları Heykeli
Afrika kıtasının en kuzeyindeki İspanyol anklavı Sebte kasabası, "Herakles Sütunları" (İspanyolca: Columnas de Hércules) adında modern bir heykele ev sahipliği yapmaktadır.
Heykel, Herakles tarafından ayrı tutulan iki devasa bronz sütundan oluşmaktadır. Bu heykel, Ceutalı sanatçı Ginés Serrán-Pagán tarafından yapılmıştır.
Mimarlıkta
İspanya kıyısındaki Los Barrios'ta, Herkül Sütunları'ndan ilham alınarak yapılmış ikiz kuleler olan Torres de Hercules yer almaktadır. Bu kuleler, 2015 yılında Sevilla'da Cajasol Kulesi tamamlanana kadar Endülüs'ün en yüksek yapılarıydı.
Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi Merkez Kütüphanesi'nin güney duvarında yer alan ve sanatçı Juan O'Gorman tarafından yapılan "Kültürün Tarihsel Temsili" adlı duvar resmi (mural), Herkül Sütunları'nı tasvir etmektedir. Bu tasvir, Meksika'nın sömürge geçmişine ve V. Karl'ın hanedanına bir gönderme olarak kullanılmıştır.
Armalar
Herkül Sütunları, İspanya arması üzerinde destekleyici öğeler olarak yer alır. Bu kullanım, İspanya'nın 16. yüzyıl kralı (aynı zamanda Kutsal Roma İmparatoru V. Karl olan) Şarlken'in kişisel armasından (impresa) kaynaklanmaktadır ve İtalyan hümanist Luigi Marliano'nun bir fikriydi.
Arma, üzerinde Latince "daha da ötesi" anlamına gelen Plus Ultra sloganını taşır. Bu slogan, sütunların bir geçit olduğunu ima eder.
Bu (Plus Ultra sloganı), Antik Çağ'dan beri geçerli olan Herkül Sütunları'nın yaşanabilir dünyanın en batı ucu olduğu şeklindeki yaygın fikri ortadan kaldıran Amerika'nın keşfinden sonra, "Nec plus ultra" (Ötesinde başka hiçbir şey yok) ifadesinden değiştirilmiştir.
- İspanyol armasında tasvir edilen sütunlar.
İspanya arması.- Endülüs arması.
- Extremadura arması.
- Melilla arması.
- San Diego, Kaliforniya mührü.
- Meksika'nın Veracruz şehrinin arması.
- Meksika'nın Tabasco şehrinin arması.
- Trujillo, Peru arması.
- Potosi, Bolivya arması.
- Cadiz arması.
- Peru'nun Tumbes şehrinin arması.
Galeri
- Tabula Peutingeriana'nın kayıp batı bölümünün modern varsayımsal tasviri, Herkül Sütunları'nın (Columne Ercole) bir tasvirini göstermektedir.
- Sevilla belediye binasında Şarlken'in nişanı
- Herkül'ün iki sütunu taşıdığını tasvir eden Limoges emayı, Couly Nouailher, 16. yüzyıl ortaları (Walters Sanat Müzesi).
- Leone Leoni. Herkül Sütunları [arka yüz]. Bronz, 1553. 4,2 cm. Ulusal Sanat Galerisi, Washington. Lisa ve Leonard Baskin'in hediyesi.
Ayrıca bakınız
- Herkül Mağaraları
- Dolar işareti
Notlar
- Cebelitarık Boğazı
- Yunan mitolojisinde yerler
- İspanya'daki burunlar
- Fas'taki yeryüzü şekilleri
- Atlantis