Kara Ahmed Paşa, (ö. 29 Eylül 1555, İstanbul), Kanuni Sultan Süleyman döneminde 6 Ekim 1553 ile 28 Eylül 1555 tarihleri arasında sadrazamlık yapmış Arnavut asıllı Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır.
| Kara Ahmed Paşa | |
|---|---|
 | |
| Kara Ahmed Paşa Temeşvar Kuşatması'nda at değiştiriyor, 1552 | |
| Osmanlı Sadrazamı | |
| Görev süresi 6 Ekim 1553 - 29 Eylül 1555 | |
| Hükümdar | Kanuni Sultan Süleyman |
| Yerine geldiği | Damat Rüstem Paşa |
| Yerine gelen | Damat Rüstem Paşa |
| Kişisel bilgiler | |
| Ölüm | 29 Eylül 1555 İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu |
| Milliyeti | Arnavut |
| Evlilik(ler) | Fatma Sultan |
| Bitirdiği okul | Enderûn |
I. Selim'in en küçük kızı ve Kanuni Sultan Süleyman'ın en küçük kız kardeşi Fatma Sultan'ın eşidir.
Hayatı
Arnavut asıllıdır. "Ahmed Paşa Külliyesi" vakfiyesinde babasının adı "Abdülmuîn" olarak verilmiştir.Devşirme sistemi kapsamında İstanbul'a geldi ve Enderun'da yetişti. "Kapıcıbaşı" rütbesiyle Enderun'dan mezun oldu. Mezuniyetinin ardından, önce "kapıcıbaşı", ardından 1534'te "yeniçeri ağası" olarak tayin edildi.
Kara Ahmed Paşa, Osmanlı ordusu ile Boğdan Seferi'ne katıldı. 1543 Macaristan Seferi'ne Rumeli Beylerbeyi olarak katılarak Valpo, Siklos, Estergon, İstolni Belgrad'ın zaptında önemli hizmetler sağladı. 1551'de Sokullu Mehmed Paşa’nın Temeşvar Kuşatması'ndaki başarısızlığı, Lipova ve Erdel’in kaybedilmesi üzerine Ahmed Paşa, 22 Nisan 1552'de "ikinci vezir" sıfatıyla Boğdan Seferi komutanlığına tayin edildi. Erdel'in yeniden ele geçirilmesinin hedeflendiği bu seferde Temeşvar Kalesi'ni kuşattı. 28 gün süren zorlu bir mücadelenin sonunda 26 Temmuz 1552'de kale teslim alındı.
1553'te Nahcivan Seferi'ne katılmak üzere İstanbul'a döndü.
Sadrazam Rüstem Paşa daha önce kendine bağlı bir ordu ile Anadolu'da ilerlemeye devam etmekteydi. İddiaya göre Rüstem Paşa, büyük şehzade Mustafa'ya karşı Hürrem Sultan'ın hazırladığı iddia edilen komplo planını uygulamaya koydu. Sefer sırasında padişaha, Şehzade Mustafa'nın tahtı ele geçirmek için planlar yaptığını bildiren raporlar gönderilmişti. Sultan Süleyman, büyük oğlundan şüphelenmeye başladı ve meselenin hâlli için şehzadenin cezalandırılmasına karar verildi. Şehzade Mustafa, 6 Ekim'de Konya Ereğlisi'nde sefer ordusuna erişti. Şehzade, Otağ-ı Hümâyûn'a vardığında cellatlar tarafından karşılandı ve dilsiz cellatlar tarafından boğularak idam edildi.
Kapıkulu bölüğü, Şehzade Mustafa'nın idamından çok etkilendiler ve bunu bir cinayet sanıp eyleme geçtiler. Bunda kabahatlinin Sadrazam Rüstem Paşa olduğunu düşündüler. Bunun haberini hemen alan padişah aynı gün Sadrazam Rüstem Paşa'yı azletti ve damadı olan Rüstem Paşa'yı İstanbul'a geri gönderdi. Kendisine sadrazamlık teklifi geldiğinde, ileride başına geleceğini bilircesine, bu makama gelmeye istekli olmayan Paşa, Sultan Süleyman'a şart sundu. Sultanın, kendisini hiçbir zaman azletmeyeceğine dair yemin etmesi üzerine sadrazamlığı kabul etti. Böylece 6 Ekim 1553 günü ikinci vezir olan Kara Ahmed Paşa'ya sadaret mührü verildi ve yeni sadrazam olarak atandı.
Ölümü
Şehzade Mustafa taraftarı olduğu, Mısır valiliği yapan Semiz Ali Paşa'yı bertaraf etmek için entrikalar içerisinde olduğu ileri sürülse de, Rüstem Paşa'ya sadrazamlığı temin etmek isteyen Hürrem Sultan ve Mihrimah Sultan'ın entrikasına kurban gittiğine kanaat getirmek daha doğrudur. Sultan Süleyman, Topkapı Sarayı'nda, vezirlerin yanına giderken, arz odasının önünde Kara Ahmet Paşa'nın idamına karar verdi. Böylece 28 Eylül 1555'te Kanuni Sultan Süleyman'ın emri ile boğdurularak idam edildi.
Değerlendirme
Sicil-î Osmanî'de şöyle değerlendirilmiştir:
Gazi, gayretli, herkese haddince riayet eder, insaflı bir zat idi.
Eserleri
Topkapı'da kıymetli çinilerle süslü olan cami kendisinin olup vefatından biraz önce yaptırmaya başlamışsa da tamamlanmasını görememiştir. (bkz. Gazi Ahmed Paşa Camii) Vefatında eksik kalan kısımlara kethüdası Hüsrev Bey tarafından tamamlatılmış ve camii 1559/60 yılında ibadete açılmıştır. Türbesi, caminin yanında bulunmaktadır.
Popüler kültürdeki yeri
2003 yapımı Hürrem Sultan dizisinde Hüseyin Avni Danyal, 2011 yapımı Muhteşem Yüzyıl dizisinde ise Yetkin Dikinciler tarafından canlandırılmıştır.
Ayrıca bakınız
- Yükseliş dönemi Osmanlı sadrazamları listesi
- Rüstem Paşa
Dış kaynaklar
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, (1954, 8. bas.:2003) Osmanlı Tarihi II. Cilt, İstanbul'un Fethinden Kanunî Sultan Süleyman'ın Ölümüne Kadar , Ankara: Türk Tarih Kurumu ISBN 975-16-0012-X say.:551
- Danişmend, İsmail Hami, (2011), İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi 6 Cilt, İstanbul:Doğu Kütüphanesi, ISBN 9789944397681 C.:5 say.:18
- Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye Yayınevi.
- Uluçam, Müjdat, "Ahmed Paşa (Kara)", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.149 ISBN 975-08-0072-9
- Clot, Andre, (Tr.çev.:Ilgaz, Turhan) (1987, 4.bas.:1994), Muhteşem Süleyman, İstanbul:Milliyet Yayınları