Mehmet Kâzım Orbay (11 Mart 1886,İzmir - 3 Haziran 1964, Ankara), Türk asker ve siyasetçi. Türk Silahlı Kuvvetlerinin 3. Genelkurmay Başkanı.
| Kâzım Orbay 1320-SAH.TOP.1 | |
|---|---|
 | |
| Temsilciler Meclisi Başkanı | |
| Görev süresi 9 Ocak 1961 - 26 Ekim 1961 | |
| 3. TSK Genelkurmay Başkanı | |
| Görev süresi 12 Ocak 1944 - 30 Temmuz 1946 | |
| Yerine geldiği | Fevzi Çakmak |
| Yerine gelen | Salih Omurtak |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | Mehmet Kâzım 11 Mart 1886 İzmir, Osmanlı İmparatorluğu |
| Ölüm | 3 Haziran 1964 (78 yaşında) Ankara, Türkiye |
| Evlilik(ler) | Mediha Orbay (1895-1983) |
| Çocuk(lar) | Haşmet Orbay |
| Bitirdiği okul | Kara Harp Okulu Harp Akademisi |
| Mesleği | Asker |
| Dini | İslam |
| Ödülleri |       |
| İmzası |  |
| Askerî hizmeti | |
| Bağlılığı |  Osmanlı (1904-1920) Türkiye (1920-1950) |
| Hizmet yılları | 1904-1950 |
| Rütbesi |  Orgeneral |
| Komutası | 3. Kafkas Tümeni, Genelkurmay II. Başkanlığı, 4. Kolordu, Jandarma Genel Komutanlığı, 3. Ordu, Yüksek Askerî Şûra üyesi, Genelkurmay II. Başkanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, Yüksek Askerî Şûra üyesi |
| Çatışma/savaşları | Balkan Savaşları I. Dünya Savaşı Türk Kurtuluş Savaşı |
Askeri hayatı
1904 yılında topçu teğmen rütbesi ile Harp Okulu'nu bitirdikten sonra, aynı yıl girdiği Harp Akademisi'ni 1907 yılında bitirerek Kurmay oldu. 1922 yılına kadar çeşitli birlik ve karargâh görevlerinde bulundu. Hareket Ordusu ile 31 Mart İsyanı'nın bastırılmasına, Karadağ Hudut Olaylarına Balkan Savaşı, I. Dünya Savaşı, Türk Kurtuluş Savaşı ve Dersim Harekâtı'na katıldı. Yine 31 Ağustos 1922 tarihinde Mirliva rütbesine terfi etti. Mirliva rütbesi ile 3. Kafkas Tümeni Komutanlığı ve Genelkurmay 2. Başkanlığı görevlerini yürüttü. 30 Ağustos 1926 Ferîk rütbesine terfi etti. Aynı göreve devam ederek bilahare Afganistan Askeri Heyet Reisliği ve 4. Kolordu Komutanlığı görevlerinde bulundu. 30 Temmuz 1930 tarihinde Jandarma Genel Komutanlığı'na, 24 Ağustos 1935 tarihinde 3. Ordu Müfettişliğine atandı. 30 Ağustos 1935 tarihinde Ferîk-i evvel rütbesine terfi etti. 15 Şubat 1943 tarihinde Yüksek Askerî Şura Üyesi olarak atandı. 1 Aralık 1943 tarihinde Genelkurmay 2. Başkanlığı görevine atandı.
Genelkurmay Başkanlığı
12 Ocak 1944 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı olarak atandı. Ankara Cinayeti olayı sonrası 23 Temmuz 1946 tarihinde görevinden istifa etti. Hala gizemini koruyan bu cinayette Kazım Orbay'ın oğlu Haşmet Orbay, Doktor Neşet Naci Arzan'ın öldürülmesinde azmettiren olarak yargılandı. Doktor Arzan aynı zamanda Sovyetler Birliği elçiliğinde çalışmakta idi. Orbay, 29 Temmuz 1946 tarihinde Yüksek Askerî Şura üyesi olarak atandı. 6 Temmuz 1950 tarihinde Yüksek Askerî Şûra üyeliği görevinden emekli oldu. Görevde bulunduğu sürece gösterdiği başarılardan dolayı 4. rütbeden Osmani, Gümüş, Altın, Liyakat, 4. rütbeden Mecidi, 1. Rütbeden Demir Salip, Kılıçlı Krom Şövalye, Alman Kırmızı Kartal ve Kırmızı şeritli İstiklal Madalyası gibi nişanlar aldı.
Siyasi hayatı
9 Ocak 1961 ile 26 Ekim 1961 tarihleri arasında Kurucu Meclis Devlet Başkanı Temsilcisi olarak katıldı ve bu meclisin başkanlığını yaptı. Temsilciler Meclisi Başkanlığı görevinden sonra 1961'de Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel tarafından kontenjan senatörü olarak seçildi. 1963 Aralık ayında mide ameliyatı geçirdi ancak bu rahatsızlığını atlatamayarak 3 Haziran 1964 tarihinde Ankara'da öldü.
Özel hayatı
Enver Paşa'nın kızkardeşi Mediha Orbay (1895-1983) ile evli Kâzım Orbay bir çocuk babasıydı. Fransızca, Almanca, İngilizce ve İtalyanca biliyordu.
Aldığı ödüller
| Kurdele | Ödül | Ülke | Tarih | Şehir | Veriliş Nedeni |
|---|---|---|---|---|---|
| | İstiklâl Madalyası | Türkiye | 1923 | Ankara | Türk Kurtuluş Savaşı sırasında cephede ve cephe gerisinde gösterdiği yararlılık |
Ayrıca bakınız
- Türk Kurtuluş Savaşı'na katılan üst kademelerdeki komutanlar
- Ankara cinayeti