Destek
Ücretsiz İndirme ve Bilgi Platformu

Meşe, Quercus cinsine bağlı anavatanı Kuzey Yarım küre olan yaygın bir türdür. Asya, Avrupa ve Kuzey Afrika'da serin ılıman bölgelerden tropikal enlemlere kadar

Meşe ağacı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
( sayfasından yönlendirildi)
Meşe
Korunma durumu
Değerlendirilmedi (IUCN 3.1)
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Plantae
Şube: Tracheophyta
Sınıf: Magnoliopsida
Takım: Fagales
Familya: Fagaceae
Cins: Quercus
L.

Meşe, Quercus cinsine bağlı anavatanı Kuzey Yarım küre olan yaygın bir türdür. Asya, Avrupa ve Kuzey Afrika'da serin ılıman bölgelerden tropikal enlemlere kadar uzanan yaprak döken ve yaprak dökmeyen türleri içerir. Kuzey Amerika, Meksika'da 109'u endemik olmak üzere yaklaşık 160 tür bulunur. Amerika Birleşik Devletleri'nde yaklaşık 90 tür ile en fazla meşe türüne sahiptir. Meşe çeşitliliğinin en büyük ikinci bölgesi ise yaklaşık 100 türle Çin'dir. Anadolu'da; Tüylü Meşe, Saplı Meşe, Sapsız Meşe, Saçlı Meşe, Macar Meşesi, Istranca meşesi, Anadolu Palamut Meşesi gibi türler yetişir.

Özellikler

Meşe ağaçları, yaprak döken veya her dem yeşil, spiral şeklinde dizilmiş, genellikle loblu kenarlı yaprakları olan sert ağaç (çift çenekli) ağaçlardır; bazılarının tırtıklı yaprakları veya düz kenarlı bütün yaprakları vardır. Birçok yaprak döken tür, ilkbahara kadar ölü yapraklarını dökmez.

İlkbaharda, meşe ağacı hem erkek hem de dişi çiçekler üretir. Erkek çiçekler kedicik şeklinde dizilirken, küçük dişi çiçekler bir kadeh içinde bulunan meşe palamudu (bir çeşit fındık) üretir. Her meşe palamudunda genellikle bir tohumu olur ve türe bağlı olarak olgunlaşması 6-18 ay sürer.

Meşe palamudu ve yapraklar, mantarlara ve böceklere karşı korumaya yardımcı olan tanen asidi içerir. Günümüzde yaklaşık 500 meşe türü vardır.

Bu cinse ait ağaçlar genellikle büyük ve yavaş büyüyen ağaçlardır; Ak meşe 600 yıla kadar yaşayabilir, 4 metre çapa ve 44 metre yüksekliğe kadar ulaşabilir. Bulgaristan'daki Granit meşesi (Saplı meşe türü), tahmini 1.637 yaşında olup Avrupa'nın en yaşlı meşesidir.

Kaliforniya'daki Pechanga Kızılderili Kabilesi doğal koruma alanındaki Wi'aaSal ağacı, en az 1.000 yaşında ve muhtemelen 2.000 yaşında olup, ABD'deki en yaşlı meşe ağacıdır.

En küçük meşe türlerinden biri de Japon her dem yeşil meşesidir (Q. acuta). Bu tür, yaklaşık 9,1 metre yüksekliğe ulaşan küçük bir ağaç oluşturur.

Palamutların 18 ayda olgunlaşması ve dikensi (kılçıksı) uçlu yaprak lopları gibi karakterleri genel özelliklerini yansıtır.

Meşe 20–30 m veya daha yükseklikte, gövdesi 2 m çapında, tacı gençlikte konik yaşlandıkça genişleyen bir orman ağacıdır.

Yaprak : 6-12 x 3–5 cm boyutundaki 5-9 çiftli loplu yaprakların sinüsleri (boşluk) orta damara kadar uzanır veya ona yakın bir yerde sonlanır. Koyu yeşil yaprakların üzeri pürüzlü ve yıldız tüylüdür. Alt yüzeyi soluk renkli olan yapraklar sık tüylüdür. Küt uçlu yaprakların tabanı kesiklidir. 8-14 yanal damarlı yaprakların tüylü sapı 0.5–2 cm uzunluğunda olukludur.

Çiçek : Haziran ayında görülen sürgün tabanından çıkan kedicik tipi erkek çiçeklerin rengi sarımsı kahverenginden kırmızıya döner. 1-5'i bir arada bulunan kısa boylu dişi çiçeklerin sapı tüylüdür. 4 boyuncuğu bulunur.

Meyve : 3 cm uzunluğundaki palamut silindirik, sivri uçlu ve sapsızdır. Kadeh palamudun 2/3'nü içine alır. Saçlı uzun kadeh 1 cm yükseklik ile 1.8 çapında, ince yapılı olup pullar geriye doğru eğilmiştir. Meyve 2 yılda olgunlaşır.

Kabuk, dal ve tomurcuk : Kabuğu kalın soluk gri renkli ve çatlaklıdır. Hafif tüylü boğumlu dallar sonradan grimsi-kahverengiye döner. Yumurta biçimindeki tomurcukların kulakçıkları uzun saçlı ve kalıcıdır. Pullar kıvrımlıdır.

Yaklaşık 120.000 yıl önceki buzul çağından evvel Kuzey Avrupa'da yaygındı. 18. yüzyıldan itibaren Birleşik Krallık ve İrlanda'ya yeniden getirildi. Bugün ise meşe üzerinde ağaç urları oluşturan kuşlara besin sağlar.

Kullanım alanları

Süs ağacı ve kıyılarda rüzgâr siperi olarak kullanılır.

Kereste

Fransa'nın Monein kentindeki Église Saint-Girons kilisesinin iskeletinin meşe ağacından yapılmış kirişleri.

Meşe kerestesi, mobilya, döşeme, bina iskeleti ve kaplama gibi birçok kullanım alanına sahip, güçlü ve sert bir ağaç türüdür.

Saçlı meşe (Quercus cerris) (Türkiye meşesi) ağacının odununun, beyaz meşe türleri olan Sapsız meşe (Q. petraea) ve Saplı meşe 'ye (Q. robur) göre daha iyi mekanik özellikleri vardır; öz odun ve diri odun benzer mekanik özelliklere sahiptir.

Kuzey Amerika'da yetişen kızıl meşe türleri arasında, Quercus rubra denen kuzey kırmızı meşesinin kerestesi oldukça değerlidir. Bu kereste, böcek ve mantar saldırılarına karşı dayanıklıdır.

Q. robur ve Q. petraea ağaçlarının kerestesi, 19. yüzyıla kadar Avrupa'da özellikle savaş gemileri olmak üzere gemi yapımında kullanılmıştır.

Hindistan'ın Uttarakhand gibi dağlık bölgelerinde meşe ağacı, yakacak ve kereste olarak kullanılmasının yanı sıra tarım aletleri yapımında da, yapraklarıysa kıtlık dönemlerinde hayvanlar için yem olarak kullanılır.

Meşenin odunu diğer meşelerle aynı özelliklere sahip olmasına karşın çok çatlaklı ve kolay yarılır bundan dolayı çit yapımı için de uygundur.

Diğer geleneksel ürünler

Yüksek tanen içerikli meşe kabuğu, eski dünyada geleneksel olarak deri tabaklamada kullanılıyordu.

Meşe mazısı, yüzyıllar boyunca el yazmaları için kullanılan demir mazısı mürekkebinin ana bileşenlerinden biri olarak kullanılmış ve yılın belirli bir zamanında hasat edilmiştir.

Kore'de, Japon kestane meşesinin kabuğu, geleneksel çatı yapımında kullanılan kiremitlerin yapımında kullanılır.

Beyaz meşe ağacının kurutulmuş kabuğu geleneksel tıbbi preparatlarda kullanılıyordu; içeriğindeki tanen asidi sayesinde büzücü ve antiseptik özelliklere sahipti.

Meşe palamutları öğütülerek un yapıldı, ve meşe palamudu kahvesi için kavruldu.

Mutfak Sanatları

Şarap, şeri ve brendi ile İskoç viskisi gibi içkilerin yıllandırılmasında kullanılan fıçılar meşe ağacından yapılır ve tek fıçıda olgunlaştırılan malt viskiler yüksek fiyatlara alıcı bulur.Şarap yapımında meşe kullanımı çeşitli tatlar katar. Kullanımdan önce yakılabilen meşe fıçılar, içeriklerinin rengine, tadına ve aromasına katkıda bulunarak arzu edilen meşe ve vanilya aromasını verir. Şarap üreticileri için ikilem, Fransız ve Amerikan meşe ağaçları arasında seçim yapmaktır. Fransız meşeleri (Quercus robur, Q. petraea) daha fazla incelik sağlar ve en iyi, en pahalı şaraplar için tercih edilir. Amerikan meşesi ise daha fazla doku ve yaşlanmaya karşı direnç sağlar, ancak daha güçlü bir buket verir.

Meşe ağacı yongaları, balık, et ve peynir gibi yiyeceklerin tütsülenmesinde kullanılır.

Japonya'da Dünya Çocuk Günü, tatlı kırmızı fasulye ezmesiyle doldurulmuş ve Kashiwa meşe yaprağına sarılmış Kashiwa-mochi pirinç kekleriyle kutlanır.

Mantar meşesinin kabuğu, şarap şişeleri için mantar tıpa yapımında kullanılır. Bu tür Akdeniz çevresinde yetişir; Portekiz, İspanya, Cezayir ve Fas, dünyanın bu türe olan talebinin büyük kısmını karşılar.

Birkaç kültivarı seçilmiştir. Bunlardan alaca yapraklı 'Variegata' ile büyük derin loplu yaprakları olan kültivar 'Woden' sayılabilir.

Bütün toprak tiplerinde hatta alkalli ve besince yoksun sahalarda da yetişir.

Taksonomi

Quercus cinsine bağlı türler (2022):

  1. Quercus acerifolia - (E.J. Palmer) Stoynoff & W.J. Hess
  2. Quercus acutissima - Carruth.
  3. Quercus agrifolia - Née
  4. Quercus ajoensis - C.H. Mull.
  5. Quercus alba - L.
  6. Quercus arizonica - Sarg.
  7. Quercus arkansana - Sarg.
  8. Quercus austrina - Small
  9. Quercus berberidifolia - Liebm.
  10. Quercus bicolor - Willd.
  11. Quercus boyntonii - Beadle
  12. Quercus brantii - Lindl.
  13. Quercus buckleyi - Nixon & Dorr
  14. Quercus carmenensis - C.H. Mull.
  15. Quercus cedrosensis - C.H. Mull.
  16. Quercus cerris - L.
  17. Quercus chapmanii - Sarg.
  18. Quercus chenii - Nakai – xiao ye li
  19. Quercus chihuahuensis - Trel.
  20. Quercus chrysolepis - Liebm.
  21. Quercus coccinea - Münchh.
  22. Quercus copeyensis - C.H. Mull.
  23. Quercus cornelius-mulleri Nixon & K.P. Steele
  24. Quercus dentata - Thunb.
  25. Quercus depressipes - Trel.
  26. Quercus douglasii - Hook. & Arn.
  27. Quercus dumosa - Nutt.
  28. Quercus durandii - Buckley
  29. Quercus durata - Jeps.
  30. Quercus ellipsoidalis - E.J. Hill
  31. Quercus emoryi - Torr.
  32. Quercus engelmannii - Greene
  33. Quercus falcata - Michx.
  34. Quercus frainetto - Ten.
  35. Quercus fusiformis - Small
  36. Quercus gambelii - Nutt.
  37. Quercus garryana - Douglas ex Hook.
  38. Quercus geminata - Small
  39. Quercus georgiana - M.A. Curtis
  40. Quercus glauca - Thunb.
  41. Quercus graciliformis - C.H. Mull.
  42. Quercus gravesii - Sudw.
  43. Quercus grisea - Liebm.
  44. Quercus havardii - Rydb.
  45. Quercus hemisphaerica - Bartram ex Willd.
  46. Quercus hinckleyi - C.H. Mull.
  47. Quercus hypoleucoides - A. Camus
  48. Quercus ilex - L.
  49. Quercus ilicifolia - Wangenh.
  50. Quercus imbricaria - Michx.
  51. Quercus incana - W. Bartram
  52. Quercus infectoria - Olivier
  53. Quercus inopina - Ashe
  54. Quercus intricata - Trel.
  55. Quercus ithaburensis - Decne.
  56. Quercus john-tuckeri - Nixon & C.H. Mull.
  57. Quercus kelloggii - Newberry
  58. Quercus laceyi - Small
  59. Quercus laevis - Walter
  60. Quercus laurifolia - Michx.
  61. Quercus lobata - Née
  62. Quercus lyrata - Walter
  63. Quercus macrocarpa - Michx.
  64. Quercus margarettae - (Ashe) Small
  65. Quercus marilandica - Münchh.
  66. Quercus michauxii - Nutt.
  67. Quercus minima - (Sarg.) Small
  68. Quercus mohriana - Buckley ex Rydb.
  69. Quercus mongolica - Fisch. ex Ledeb.
  70. Quercus montana - Willd.
  71. Quercus muehlenbergii - Engelm.
  72. Quercus myrtifolia - Willd.
  73. Quercus nigra - L.
  74. Quercus oblongifolia - Torr.
  75. Quercus oglethorpensis - W.H. Duncan
  76. Quercus pacifica - Nixon & C.H. Mull.
  77. Quercus pagoda - Raf.
  78. Quercus palmeri - Engelm.
  79. Quercus palustris - Münchh.
  80. Quercus petraea - (Matt.) Liebl.
  81. Quercus phellos - L.
  82. Quercus polymorpha - Schltdl. & Cham.
  83. Quercus prinoides - Willd.
  84. Quercus pumila - Walter
  85. Quercus pungens - Liebm.
  86. Quercus robur - L.
  87. Quercus robusta - C.H. Mull.
  88. Quercus rubra - L.
  89. Quercus rugosa - Née
  90. Quercus rysophylla - Weath.
  91. Quercus sadleriana - R. Br. ter
  92. Quercus serrata - Murray
  93. Quercus shumardii - Buckley
  94. Quercus similis - Ashe
  95. Quercus stellata - Wangenh.
  96. Quercus suber - L.
  97. Quercus tardifolia - C.H. Mull.
  98. Quercus texana - Buckley
  99. Quercus tomentella - Engelm.
  100. Quercus toumeyi - Sarg.
  101. Quercus turbinella - Greene
  102. Quercus vacciniifolia - Kellogg
  103. Quercus variabilis - Blume
  104. Quercus vaseyana - Buckley
  105. Quercus velutina - Lam.
  106. Quercus viminea - Trel.
  107. Quercus virginiana - Mill.
  108. Quercus wislizeni - A. DC.

Melezler:

  1. Quercus × acutidens - Torr.
  2. Quercus × alvordiana - Eastw.
  3. Quercus × anceps - E.J. Palmer
  4. Quercus × asheana - Little
  5. Quercus × atlantica - Ashe
  6. Quercus × beadlei - Trel.
  7. Quercus × beaumontiana - Sarg.
  8. Quercus × bebbiana - C.K. Schneid.
  9. Quercus × beckyae - Gaynor
  10. Quercus × benderi - Baen.
  11. Quercus × bernardiensis - W. Wolf
  12. Quercus × bimundorum - E.J. Palmer
  13. Quercus × blufftonensis - Trel.
  14. Quercus × brittonii - W.T. Davis
  15. Quercus × burnetensis - Little
  16. Quercus × bushii - Sarg.
  17. Quercus × byarsii - Sudw. ex Trel.
  18. Quercus × caduca - Trel.
  19. Quercus × caesariensis - Moldenke
  20. Quercus × capesii - W. Wolf
  21. Quercus × cocksii - Sarg.
  22. Quercus × columnaris - Laughlin
  23. Quercus × comptoniae - Sarg.
  24. Quercus × cravenensis - Little
  25. Quercus × deamii - Trel.
  26. Quercus × demareei - Ashe
  27. Quercus × discreta - Laughlin
  28. Quercus × diversiloba - Tharp ex A. Camus
  29. Quercus × egglestonii - Trel.
  30. Quercus × eplingii - C.H. Mull.
  31. Quercus × exacta - Trel.
  32. Quercus × faxonii - Trel.
  33. Quercus × fernaldii - Trel.
  34. Quercus × fernowii - Trel.
  35. Quercus × filialis - Little
  36. Quercus × fontana - Laughlin
  37. Quercus × ganderi - C.B. Wolf
  38. Quercus × garlandensis - E.J. Palmer
  39. Quercus × giffordii - Trel.
  40. Quercus × grandidentata - Ewan
  41. Quercus × guadalupensis - Sarg.
  42. Quercus × harbisonii - Sarg.
  43. Quercus × hastingsii - Sarg.
  44. Quercus × hawkinsiae - Sudw.
  45. Quercus × heterophylla - F. Michx.
  46. Quercus × howellii - Tucker
  47. Quercus × humidicola - E.J. Palmer
  48. Quercus × incomita - E.J. Palmer
  49. Quercus × inconstans - E.J. Palmer
  50. Quercus × introgressa - P.M. Thomson
  51. Quercus × jackiana - C.K. Schneid.
  52. Quercus × jolonensis - Sarg.
  53. Quercus × joorii - Trel.
  54. Quercus × leana - Nutt.
  55. Quercus × ludoviciana - Sarg.
  56. Quercus × macdonaldii - Greene & Kellogg
  57. Quercus × macnabiana - Sudw.
  58. Quercus × megaleia - Laughlin
  59. Quercus × mellichampii - Trel. ex Sarg.
  60. Quercus × moreha - Kellogg
  61. Quercus × moultonensis - Ashe
  62. Quercus × munzii - J.M. Tucker
  63. Quercus × mutabilis - E.J. Palmer & Steyerm.
  64. Quercus × neopalmeri - Sudw.
  65. Quercus × neotharpii - A. Camus
  66. Quercus × nessiana - E.J. Palmer
  67. Quercus × organensis - Trel.
  68. Quercus × oviedoensis - Sarg.
  69. Quercus × palaeolithicola - Trel.
  70. Quercus × podophylla - Trel.
  71. Quercus × pseudomargaretta - Trel.
  72. Quercus × rehderi - Trel.
  73. Quercus × riparia - Laughlin
  74. Quercus × robbinsii - Trel.
  75. Quercus × rolfsii - Small
  76. Quercus × rudkinii - Britton
  77. Quercus × runcinata - (A. DC.) Engelm.
  78. Quercus × sargentii - Rehder
  79. Quercus × saulii - C.K. Schneid.
  80. Quercus × schochiana - Dieck ex Palmer
  81. Quercus × schuettei - Trel.
  82. Quercus × smallii - Trel.
  83. Quercus × stelloides - E.J. Palmer
  84. Quercus × sterilis - Trel.
  85. Quercus × sterrettii - Trel.
  86. Quercus × subconvexa - Tucker
  87. Quercus × subfalcata - Trel.
  88. Quercus × subintegra - (Engelm.) Trel.
  89. Quercus × sublaurifolia - Trel.
  90. Quercus × substellata - Trel.
  91. Quercus × tharpii - C.H. Mull.
  92. Quercus × tottenii - Melvin
  93. Quercus × townei - E.J. Palmer
  94. Quercus × tridentata - (Engelm. ex A. DC.) Trel.
  95. Quercus × undulata - Torr.
  96. Quercus × vaga - E.J. Palmer & Steyerm.
  97. Quercus × venulosa - Ashe
  98. Quercus × wagneri - Gaynor
  99. Quercus × walteriana - Ashe
  100. Quercus × willdenowiana - (Dippel) Beissner, Schelle & Zabel

Galeri

Üst