Muş, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesinin Yukarı Murat-Van Bölümü'nde yer alan bir ildir.
| Muş | |
|---|---|
 | |
 İlin Türkiye'deki konumu | |
 İl sınırları haritası | |
| Ülke | Türkiye |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Vali | Avni Çakır |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 8.650 km² |
| Nüfus | |
| • Toplam | 411.216 |
| • Kır | 250.328 |
| • Şehir | 160888 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 436 |
| İl plaka kodu | 49 |
Resmî site mus.gov.tr mus.bel.tr | |
Merkez, Bulanık, Malazgirt, Varto, Hasköy ve Korkut ilçeleri ile birlikte, Muş ilinin nüfusu 411.117'dir. (2020 sonu) Muş ilinin güncel nüfusu 392.301'dir.Geçimini genellikle tarım ve hayvancılık ile sağlayan halkın büyük bir bölümü köylerde ikamet etmektedir. İl merkezinin denizden yüksekliği 1.250 metre üzerindedir.
Muş'un trafik plaka numarası 49'dur.
İklim
Bölgenin denize uzak ve yüksek olması nedeniyle karasal iklimin etkisi görülür. Çok geniş bir bölge olması ve yükseklik farklarına bağlı olarak iklim özellikleri farklılaşır.
Ekonomi
Başlıca geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Kentte pek çok fabrika da mevcuttur.
Coğrafya
Muş ili, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nin coğrafi sınırları içerisinde, Yukarı Murat-Van Bölümü'nde konumlanmıştır. Muş ili, 38° 29′ - 39° 29′ kuzey enlemleri ile 41° 06′ ve 41° 47′ doğu boylamları arasında yer alır. Tarihsel ve jeopolitik açıdan önemli bir mevkide bulunan Muş, idari olarak Muş Merkez, Bulanık, Malazgirt, Varto, Hasköy ve Korkut olmak üzere toplam altı ilçeden meydana gelmektedir. İlin sınır komşularına bakıldığında ise çevresi çok sayıda il ile çevrilidir: Kuzeyde Erzurum, doğuda Ağrı, güneyde Bitlis ve kısa bir sınır hattıyla Batman, güneybatıda Diyarbakır ve batıda ise Bingöl illeri ile komşudur. Bu konumu, Muş'u Doğu Anadolu'daki önemli karayolu ve bağlantı noktalarından biri haline getirmektedir.
Muş ilinin yüzey şekilleri ve genel jeomorfolojik yapısı temel olarak dört ana birimden oluşur: dağlık alanlar, platolar, ova/havzalar ve derin vadiler. İlin sınırlarını belirleyen ve çevresini saran dağlık sistem oldukça belirgindir. Muş, güney ve güneydoğudan Bitlis Dağları ve volkanik karakterli Nemrut Dağı gibi önemli kütlelerle kuşatılmıştır. Bu dağ sistemlerinden, ovanın hemen güneyinde kabaca kuzeybatı-güneydoğu (KB-GD) doğrultusunda uzanan Bitlis Dağları, Toros Dağları sistemi içerisinde Güneydoğu Toroslar'ın önemli bir bölümünü teşkil etmektedir. Diğer önemli çevreleyen dağlar ise şunlardır: Kuzeybatıda Bingöl Dağı, batıda Şerafettin Dağları ve güneybatı hattında Karaçavuş Dağları ile ilin dağlık çevresi tamamlanmaktadır. Bu dağlık alanlar arasında yer alan ve ilin adını verdiği Muş Ovası, bölgenin en büyük ve en önemli tektonik havzasını oluşturur.
Yönetim
İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için de oy kullanarak ilçe belediye meclisini oluşturur. İldeki tüm seçmenler ayrıca il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisinin oluşmasını sağlar.
İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)
İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.
Merkezi yönetim, vali ve il Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.
Muş Valisi, 1968-Aksaray doğumlu Avni ÇAKIR'dır. Ağustos 2023 tarihinde Kastamonu Valisi iken atanmıştır.
Muş Belediye Başkanı, 1970 Muş doğumlu Feyat Asya(AK Parti), 31 Mart 2019 seçimlerinde %34,76 oy oranıyla seçilmiştir.
Bulanık ve Varto'nun HDP'li belediye başkanları seçildikten sonra İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınmış, yerine ilçe kaymakamları kayyum atanmıştır.
2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Muş İl Genel Meclisi üye sayısı, 8 AK Parti, 7 HDP ve 1 MHP ile 7 boş (HDP'li olup üyeliği iptal edilen) üyelik olmak üzere 23'dür.
2018 Genel seçimleri sonucu, Muş'u temsilen TBMM'de AK Parti'den 1 milletvekili (Mehmet Emin Şimşek) ve HDP'den 3 milletvekili (Gülüstan Kılıç Koçyiğit, Mensur Işık, Şevin Coşkun) seçilmiştir.
31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Muş'ta DEM Parti adayı Sırrı Söylemez, %42,88 oy alarak belediye başkanı seçilmiştir.
Nüfus
Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)
Muş ili nüfusu: 389.127'dir. Bu nüfusun %65,24'ü şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 8.650 km2dir. İlde km2ye 45 kişi düşmektedir. (Bu sayı Hasköy'de 105'dir.) İldeki nüfus azalış oranı %0,81 olmuştur. Nüfus değişim oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Hasköy (%5,152 - Korkut (-%12,80)
09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 6 ilçe, 23 belediye, bu belediyelerde 124 mahalle ve ayrıca 368 köy vardır.
| 2025 yılı sonunda Muş ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri | ||||||||||||
| İlçe | Nüfus 2024 | Nüfus 2025 | Fark | Nüfus Artışı % | Belediye Sayısı | Mahalle Sayısı | Köy Sayısı | Köy Nüfusu | Şehir nüfusu | Şehirde oturan % | Alanı km2 | km2'ye düşen kişi |
| Bulanık | 70.568 | 68.983 | -1.585 | -2,25 | 7 | 30 | 55 | 26.043 | 42.940 | 62,25 | 1948 | 35 |
| Hasköy | 26.336 | 27.684 | 1.348 | 5,12 | 2 | 12 | 17 | 6.593 | 21.091 | 76,18 | 264 | 105 |
| Korkut | 22.076 | 19.251 | -2.825 | -12,80 | 2 | 9 | 30 | 13.369 | 5.882 | 30,55 | 775 | 25 |
| Malazgirt | 42.135 | 40.595 | -1.540 | -3,65 | 2 | 16 | 74 | 21.120 | 19.475 | 47,97 | 1595 | 25 |
| Merkez | 202.012 | 203.810 | 1.798 | 0,89 | 9 | 50 | 99 | 50.513 | 153.293 | 75,21 | 2750 | 74 |
| Varto | 29.174 | 28.804 | -370 | -1,27 | 1 | 7 | 93 | 17.630 | 11.174 | 38,79 | 1318 | 22 |
| Muş | 392.301 | 389.127 | -3.174 | -0,81 | 23 | 124 | 368 | 135.268 | 253.855 | 65,24 | 8650 | 45 |
| Muş il nüfus bilgileri | ||||
|---|---|---|---|---|
| Yıl | Toplam | Sıra | Fark | Şehir - Kır |
| 1935 | 143.899 | 51 | %15 20.912 122.987 %85 | |
| 1940 | 73.939 | 60 | %49  | %13 9.552 64.387 %87 |
| 1945 | 82.699 | 60 | %12  | %11 9.442 73.257 %89 |
| 1950 | 107.286 | 59 | %30 | %12 12.642 94.644 %88 |
| 1955 | 136.401 | 62 | %27 | %14 19.600 116.801 %86 |
| 1960 | 167.638 | 62 | %23 | %14 23.954 143.684 %86 |
| 1965 | 198.716 | 59 | %19 | %16 32.503 166.213 %84 |
| 1970 | 234.250 | 57 | %18 | %19 44.889 189.361 %81 |
| 1975 | 267.203 | 56 | %14 | %20 54.723 212.480 %80 |
| 1980 | 302.406 | 52 | %13 | %24 71.077 231.329 %76 |
| 1985 | 339.492 | 52 | %12 | %23 78.477 261.015 %77 |
| 1990 | 376.543 | 48 | %11 | %27 101.154 275.389 %73 |
| 2000 | 453.654 | 46 | %20 | %35 159.503 294.151 %65 |
| 2007 | 405.509 | 47 | %11 | %35 142.913 262.596 %65 |
| 2008 | 404.309 | 47 | %0 | %34 138.089 266.220 %66 |
| 2009 | 404.484 | 47 | %0 | %34 139.332 265.152 %66 |
| 2010 | 406.886 | 47 | %1 | %35 143.624 263.262 %65 |
| 2011 | 414.706 | 46 | %2 | %37 152.064 262.642 %63 |
| 2012 | 413.260 | 47 | %0 | %37 154.472 258.788 %63 |
| 2013 | 412.553 | 47 | %0 | %38 156.411 256.142 %62 |
| 2014 | 411.216 | 47 | %0 | %39 160.888 250.328 %61 |
| 2015 | 408.728 | 47 | %1 | %40 163.040 245.688 %60 |
| 2016 | 406.501 | 47 | %1 | %41 164.669 241.832 %59 |
| 2017 | 404.544 | 48 | %0 | %42 168.023 236.521 %58 |
| 2018 | 407.992 | 49 | %1 | %44 180.094 227.898 %56 |
| 2019 | 408.809 | 49 | %0 | %46 189.102 219.707 %54 |
| 2020 | 411.117 | 48 | %1 | %47 193.279 217.838 %53 |
| 2021 | 405.228 | 49 | %1 | %48 192.601 212.627 %52 |
| 2022 | 399.202 | 50 | %1 | |
Eğitim
Muş Alparslan Üniversitesi 2007 yılında kurulmuştur. Daha öncesinde ise çevredeki diğer üniversitelere bağlı olarak ilde yükseköğretim kurumları mevcuttur.
Konum
| Konum Bilgileri | ||||||
| İlçe | Kuruluş Yılı | Önceden bağlı olduğu ilçe | Alanı km² | Rakım mt. | Merkeze km | Ulaşan Yollar |
| Muş Merkez | 2.750 | 1.334 | D.955-09, D.300-30, 49.75 | |||
| Bulanık | Cumh.önce | 1.948 | 1.488 | 101 | D.280-01, 49.05 | |
| Hasköy | 1987 | Merkez | 264 | 1.277 | 18 | D.300-30, 49.28 |
| Korkut | 1990 | Merkez | 775 | 1.315 | 28 | D.959-02=>49.25, D.300-30 (Hasköy)=>49.25 |
| Malazgirt | Cumh.önce | 1.595 | 1.532 | 127 | D.280-01, 49.06, 49.09 | |
| Varto | Cumh.önce | 1.318 | 1.519 | 56 | D.955-08, 49.76 | |
| MUŞ | Cumh.önce | 8.650 | ||||
Spor
Muşspor, 1984-1985 sezonunda 3. Lig'in yeniden kurulmasıyla Muş'taki kulüplerin bir araya gelip kurduğu Muşspor, tarihinde ilk kez profesyonel liglerde mücadele etmeye başladı. 1990-1991 sezonunda Zeki Eker'in başkanlığı döneminde 3. Lig 2. Grup'ta şampiyon olan kulüp, tarihinde ilk kez 2. Lig'e (Şu anki 1. Lig) yükseldi. Ancak 1993-1994 sezonu sonunda 2. Futbol Ligi 5. Klasman Grubu'nu 7. sırada bitirerek 3. Lig'e düştü. 3. Lig'de oynarken şirketleşen kulübün adı Muşspor AŞ olarak değiştirildi. 1997-1998 sezonunu 3. Lig 1. Grup'ta 16. sırada tamamlayan kulüp, Muş 1. Amatör Ligi'ne düştü. Ancak ertesi sezon şampiyon olarak tekrar 3. Lig'e yükseldi. 2004-2005 sezonunda 3. Lig 1. Grup'ta, 15. sırada yer alarak tekrar Muş 1. Amatör Ligi'ne düştü. Ertesi sezon ise kulüp kapandı.
2018-19 Sezonu sonunda, futbol liglerindeki tek takımı Muş Menderes Spor, futbol Bölgesel Amatör Lig (BAL)'deki grubunu 12. tamamlamıştır. Muş Menderes Spor sonraki yıllarda İsmini Muşspor olarak değiştirerek Bölgesel Amatör Ligde devam etmiştir. Ayrıca futbol kadın 3. liginde 2 takımı, voleybol 2. liginde erkeklerde 2, kadınlarda 1 takımı bulunmaktadır. Küme düşen ya da yükselen takım olmamıştır.
Ziraat Türkiye Kupası 'nda, Muş Menderes Spor 1. turda elenmiştir.
Muş'u futbol alanında temsil eden Muşspor 2025-2026 sezonunda TFF 2 Lige yükselmiştir ..
Muş Bedensel Engelliler Basketbol Kulübü (Muş Besk) Tekerlekli Sandalye Basketbol 1.liginde mücadele etmektedir.
Önemli spor tesisleri: Muş Şehir Stadı (6.000), Atatürk Spor Salonu (1.500) ve Muş Kapalı Yüzme Havuzu (500)'dur.