Saraçhane Olayları

Türkiye'de yaşanan protestolarda sosyal medya, halkın örgütlenmesi, bilgi paylaşımı ve kamuoyu oluşturulmasında kritik bir rol oynadı. Özellikle 19 Mart 2025'te Ekrem İmamoğlu'nun gözaltına alınmasının ardından, sosyal medya platformları protestoların yayılmasında ve organize edilmesinde etkili oldu.

İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, halkı kin ve düşmanlığa tahrik eden ve suç işlemeye teşvik eden içerikleri paylaşan 261 şüpheli sosyal medya hesabı yöneticisinin tespit edildiğini ve 37 kişinin gözaltına alındığını açıkladı. Sosyal medya platformu olan Twitter'da hükûmetin talepleri doğrultusunda birçok muhalif hesabı askıya alındı. Bu hesapların bir kısmı yalnızca Türkiye'de askıya alınmış olup, yurt dışından erişilebilir durumdadır. Ayrıca, Çağdaş Hukukçular Derneği, Halkevleri, Ekmek ve Gül gibi birçok sivil toplum kuruluşunun sosyal medya hesaplarına da erişim engeli getirildi.

23 Mart'ta X, Türkiye merkezli 700'den fazla X hesabının erişime engellenmesine yönelik çok sayıda mahkeme kararına itiraz ettiklerini açıkladı. 9 Mayıs'ta Ekrem İmamoğlu'nun X hesabına erişim engeli getirildi.

Türk basınının büyük bir kısmı protestoları küçümsedi veya görmezden geldi. Medyanın önemli bir kısmı, iktidarın çizdiği sınırların dışına çıkamadı ve Saraçhane'deki protesto mitingini göstermedi. Türkiye genelindeki protestolar, sadece Halk TV, Sözcü TV, NOW Haber ve Tele1 tarafından yayınlandı. Özgür Özel, konuşmasında mitingleri yayınlamayan ana akım medyayı eleştirdi. Bu konuşma sırasında yandaş medya kanalı olan NTV, Özel'in konuşmasını yarıda keserek stüdyoya bağlandı.

22 Mart 2025'te Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun Başkanı Ebubekir Şahin, protestolara destek veren yayıncı kuruluşlarla ilgili yayın durdurma ve daha sonrasında lisans iptaline kadar cezalar vereceğini söyledi. Yapılan sansür açıklamasından sonra Sözcü TV ve Halk TV gibi bazı kanallar, Saraçhane ve Çağlayan'daki canlı yayınlarını kesti. CHP Grup Başkanvekili Ali Mahir Başarır, sosyal medyadan paylaştığı videoda RTÜK'ün kanallara yaptığı uyarıya atıfta bulunarak, “Çin TV'si burada canlı yayın yapıyor, ama Halk TV, Sözcü, Tele1 yapamıyor” dedi ve sosyal medya hesaplarıyla Saraçhane'den canlı yayın yaptı. Bunun sonucunda, milyonlarca kişi protestoları izlemek için İmamoğlu'nun sosyal medya hesaplarına ve CHP'nin yayınlarına yöneldi. Bu yayınlar 4,3 milyon eşzamanlı izleyici ile rekor kırdı.

27 Mart'ta RTÜK, protestoları yayınlayan kanallara ceza kesti. Sözcü TV'ye 10 gün yayın durdurma cezası, Halk TV ve Tele1'e ise yüzde 5 para cezası ve 5 kez program durdurma cezası verdi. Ayrıca yayınlarda eleştiri sınırının aşıldığı gerekçesiyle, NOW'a yüzde 2, Sözcü TV, Halk TV ve Tele1'e ise yüzde 3'er para cezası verildi. Türkiye'deki çoğu muhalif parti lideri ve siyasetçi, basına uygulanan sansürü eleştirdi.CHP Şanlıurfa Milletvekili Mahmut Tanal, bir grup gençle birlikte RTÜK binasının önünde ''basına uygulanan sansürü'' protesto etti. 27 Mayıs'ta Sözcü TV'ye protestoları yayınlaması sebebiyle 10 gün ekran karartma cezası verildi. 30 Mayıs 2025 tarihinde 27 Mart'ta RTÜK tarafından Sözcü TV'ye verilen 10 gün yayın durdurma cezası hakkında Ankara 26. İdare Mahkemesince yürütmeyi durdurma kararı verilmiştir.

Financial Times, İmamoğlu'nun tutuklanmasını Türkiye'deki siyasi baskının artması olarak değerlendirdi ve bunun kitlesel protestolara ve finansal istikrarsızlığa yol açtığını belirtti.The Guardian, protestoların İstanbul'dan başlayarak ülke geneline yayıldığını ve bu eylemlerin demokrasi mücadelesine dönüştüğünü aktardı.Reuters, İmamoğlu'nun ilk kez mahkemeye çıktığını ve suçlamaları reddettiğini bildirdi. Ayrıca, protestoların İstanbul, İzmir ve Ankara gibi büyük şehirlerde yoğunlaştığını ve polis ile göstericiler arasında çatışmalar yaşandığını belirtti.El País, protestoların başlangıçta İmamoğlu'nun serbest bırakılması talebiyle başladığını, ancak kısa sürede Erdoğan hükûmetine karşı genel bir meydan okumaya dönüştüğünü yazdı. Haberde, öğrenciler ve sendikaların boykotlar ve genel grev planladığı, hükûmetin ise baskıyla karşılık verdiği ifade edildi.

Protestoların başladığı 19 Mart'ta Türk lirası %12,7 değer kaybederek Amerikan doları karşısında 42 lira ile rekor seviyeye geriledi. Daha sonra Türk lirası, dolar karşısında 38 seviyesine yerleşmiş olsa da, yabancı yatırımcılar temkinli olmaya devam ediyor. Bu gelişmelerin etkisiyle Türkiye piyasalarından yaklaşık 16 milyar dolar çıkarken, öncesinde 65 milyar dolara kadar yükselen döviz rezervleri ciddi darbe aldı.Borsa İstanbul'un BIST 100 endeksi %8,72 düşerek 10.802 puandan 9.860 puana geriledi.Merkez Bankası, Türk lirasını desteklemek amacıyla 25 milyar dolarlık döviz satışı gerçekleştirirken, bu hamle faiz oranlarının yükselmesine ve yıl sonu enflasyon tahminlerinin %29,75'e revize edilmesine yol açtı. Tüm bu gelişmeler, yabancı yatırımcı güvenini sarsarak Ekonomi Bakanı Mehmet Şimşek'in ekonomik istikrarı yeniden tesis etme çabalarını zorlaştırdı.

19 Mart ile 15 Nisan tarihleri arasında TCMB'nin net dış varlıkları 43 milyar dolar azalarak, 68 milyar dolardan 25 milyar dolara geriledi. 17 Nisan'da Merkez Bankası, politika faizini 350 baz puan artırarak %46'ya yükseltti. Bu kararın ardından Türk lirasında sınırlı bir toparlanma yaşansa da, 15 Mayıs itibarıyla dolar kuru yeniden 38,79 seviyelerine çıkarak son 6 ayın en yüksek seviyesine ulaştı. Yılın ikinci çeyreğine girilirken piyasa aktörlerinin 12 aylık enflasyon beklentisi %25,56'ya yükseldi. Protestoların siyasi istikrar üzerindeki etkisi, kredi risk primini 327,75 baz puana yükseltti. Bu da Türkiye'nin borçlanma maliyetlerini artırarak orta vadeli ekonomik büyüme planlarını zora soktu.

23 Mart 2025'te Özgür Özel, protestoları yayınlamayan yandaş medya kuruluşlarına ve AK Parti ile bağlantılı kuruluşlara yönelik boykot çağrısında bulundu. Özel, özellikle protestoları ve mitingleri yayınlamayan Turkuvaz Medya Grubu, Demirören Holding ve Doğuş Yayın Grubu'nun sahibi olduğu tüm markalarını boykot edeceklerini açıkladı.

2 Nisan'da üniversite öğrencilerinin öncülüğünde başlatılan ve geniş kesimlerin katılımıyla gerçekleşen bir tüketim boykotu başladı. Öğrenciler, 2 Nisan günü boyunca hiçbir alışveriş yapmayarak ekonomik güçlerini kullanmayı ve hükûmete güçlü bir mesaj iletmeyi hedefledi.Cumhuriyet Halk Partisi ve bazı muhalefet partileri, boykota destek verdi. Özgür Özel, sosyal medya platformu X'te boykot çağrısında bulundu.Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu da boykota destek verdiklerini açıkladı. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin başta olmak üzere hükûmete yakın birçok isim boykotu eleştirdi.

Boykotun ekonomik etkileri konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre, 2 Nisan'da kartlı alışverişlerin tutarı 28 milyar Türk lirasına ulaştı. Hükûmete göre boykot başarısız oldu ve harcamalar bir önceki güne kıyasla iki katına çıktı. Bağımsız araştırmalara göre, önceki iki ayın günlük harcama ortalaması 64,7 milyar Türk lirasıyken, 2 Nisan'da yapılan harcamalar, bu miktarın yaklaşık 16 milyar Türk lirası altında kaldı.Anadolu Ajansı'nın açıkladığı boykot verilerinin doğruluğundan şüphe duyulmaktadır.

Oyuncu Aybüke Pusat, 2 Nisan'da yaptığı sosyal medya paylaşımıyla boykota destek olduğunu açıkladı. Bunun ardından Pusat, TRT 1'de yayımlanan Teşkilat dizisinin kadrosundan çıkarıldı. TRT'nin Tabii platformunda yayınlanan Mevlana Celaleddin-i Rumi dizisinin senaristi Ali Aydın, Aybüke Pusat'ın 'demokratik hakkını' kullandığını belirterek, destek verdiği paylaşımına sahip çıktı. Destek paylaşımının ardından Aydın'ın dizisi platformdan kaldırıldı.Furkan Andıç, Farah Zeynep Abdullah, Hayal Köseoğlu, Gülben Ergen, Hazal Subaşı, Serkay Tütüncü, Melek Mosso, Zerrin Tekindor, Hadise ve birçok ünlü oyuncu, şarkıcı ve sanatçı, Aybüke Pusat'a destek paylaşımı yaptı.Oyuncular Sendikası da Pusat'a destek verdi. Yaşanan olaylardan sonra Aybüke Pusat'ın Instagram hesabını 1,6 milyon yeni kullanıcı takip etti ve toplamda 5,6 milyon takipçiye ulaştı.

Polis müdahaleleri sonucunda ülke genelinde yaklaşık 2.000 kişi gözaltına alındı ve bunlardan 300'ü tutuklandı. Antalya'daki protestolarda 250 kişi gözaltına alındı ve 6'sı tutuklandı. Boykot çağrısı yapan 11 kişi, "nefret ve düşmanlığa tahrik" suçlamasıyla gözaltına alındı. Protestoların başladığı 19 Mart'ta gazeteci İsmail Saymaz, 2013 Gezi Protestolarına yönelik bir soruşturma kapsamında "Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kaldırmaya teşebbüse yardım etme" iddiasıyla İstanbul'da gözaltına alındı ve ev hapsi ile cezalandırıldı.

Saraçhane'deki protestoları takip eden AFP foto muhabiri Yasin Akgül, NOW Haber muhabiri Ali Onur Tosun, foto muhabiri Bülent Kılıç, muhabir Zeynep Kuray, İBB foto muhabiri Kurtuluş Arı, Bakırköy Belediyesi foto muhabiri Gökhan Kam ve muhabir Hayri Tunç, "2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet" suçlamasıyla tutuklandı. Tutuklanan bu yedi gazeteci, avukatların itirazı üzerine tahliye edildi. Saraçhane eylemlerini ve üniversite boykotlarını takip eden Evrensel muhabiri Nisa Sude Demirel ve ETHA muhabiri Elif Bayburt, ev baskınlarıyla gözaltına alındılar ve adli kontrol şartıyla serbest bırakıldılar.İzmir'deki protestolar sırasında BirGün yazarı Barış İnce ve foto muhabiri Murat Kocabaş, ev baskınlarıyla gözaltına alındı. Protestoları takip eden gazeteci ve İzmir Gazeteciler Cemiyeti Yönetim Kurulu Üyesi Yağız Barut da gözaltına alındı. 27 Mart'ta Barış İnce, Murat Kocabaş ve Yağız Barut serbest bırakıldı.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, sosyal medya ve geleneksel medya üzerinden yapılan boykot çağrılarını "nefret ve ayrımcılık" ile "halkı kin ve düşmanlığa tahrik" suçlamalarıyla incelemeye aldı. Bu kapsamda, 16 kişi gözaltı kararı alındı ve bunların 11'i serbest bırakıldı. Gözaltına alınan ve sonrasında adli kontrol şartıyla serbest bırakılanlar arasında oyuncu Cem Yiğit Üzümoğlu da bulunmaktadır. Bu gelişmeler, Türkiye'de ifade özgürlüğü ve demokratik haklar konusunda endişelere yol açmaktadır. Ulusal ve uluslararası insan hakları örgütleri, hükûmetin bu tutumunu eleştirerek, gözaltıların ve soruşturmaların demokratik değerlere zarar verdiğini belirtmektedir.

1 Mayıs İşçi Bayramı ve protestolar için Taksim Meydanı'na çıkmak isteyen eylemcilere müdahale edildi, 416 eylemci gözaltına alındı. 14 Mayıs günü Boğaziçi Üniversitesinde söyleşi yapmak için gelen Nureddin Yıldız öğrenciler tarafından önceki ahlaki olmayan söylemleri nedeniyle protesto edildi, konuşması esnasında kendisine yumurta fırlatıldı. Olaylar sırasında 97 genç gözaltına alındı. 30 Mayıs 2025'te Taksim'de duran adam eylemi yapan 18 genç gözaltına alındı, ardından adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. 31 Mayıs günü Gezi anması için Taksim çevresinde toplanan kalabalık Taksim Meydanı'na alınmadı. Olaylar esnasında en az 97 kişi gözaltına alındı. Yine aynı gün duran adam eylemi yapmak isteyen gençler eylem başladıktan kısa bir süre sonra gözaltına alındı.

21 Mart ile 29 Mart arasında Asal Araştırma tarafından düzenlenen çok adaylı cumhurbaşkanlığı seçimi anketlerinde, Recep Tayyip Erdoğan %31,2 oy oranıyla birinci olurken, Mansur Yavaş %25,5, Ekrem İmamoğlu %22 ve Özgür Özel %4,3 oy aldı, diğer partilerin adayları ise %5,2 oy oranında kaldı. Aynı şirketin bir önceki anket sonuçlarında Erdoğan %33,8 oy alırken diğer partilere oy verenlerin oranı %19,8'di. Ekrem İmamoğlu'nun gözaltına alınması ve protestoların başlamasının ardından, diğer partilerin adaylarına giden oylar, büyük ölçüde Cumhuriyet Halk Partisi'nin adayında birleşti.

Ankara Araştırma ve Danışmanlık'ın 4 Nisan ile 8 Nisan arasında düzenlediği yaklaşık 2 bin kişinin katıldığı iki adaylı cumhurbaşkanlığı anketlerinde İmamoğlu %56,1 oy alırken, Erdoğan ise %43,9 oy aldı. Aynı şirketin Mansur Yavaş ve Erdoğan üzerinden yaptığı ankette, Yavaş %57,8 oy ile birinci olurken, Erdoğan %42,2 ile yeniden ikinci oldu. Toplumsal Etki Araştırmaları Merkezi'nin 4 Nisan'da düzenlediği çok adaylı ankette İmamoğlu %49,4 oy alırken, Erdoğan ise %38,6 ile ikinci sırada yer aldı. 23 Mart sonrası yapılan 121 Türkiye geneli seçim anketinin sadece 26'sında Adalet ve Kalkınma Partisi birinci sırada yer aldı. 5 Temmuz 2025'te CHP genel başkanı Özgür Özel, anket sonuçlarına değinerek “Seni %29 ile orada oturtmam Erdoğan” dedi.

19 Mart 2025'te şarkıcı ve oyuncu Nez, protestolara katıldığını gösteren bir paylaşım ile eylemlere katılan ilk sanatçı oldu. 20 Mart'ta şarkıcı Nâlân, milletvekillerinin görev yeminini hatırlatarak tüm milletvekillerini hukukun üstünlüğünü ve demokrasiyi savunmaya davet etti. 21 Mart'ta şarkıcı ve oyuncu Seren Serengil, İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya'ya seslendiği eleştirel bir video yayımladı.

22 Mart'ta Zülfü Livaneli, Saraçhane'deki mitinge katıldı ve Özgür Özel ile birlikte konuşma yaptı.Ahmet Mümtaz Taylan, Cem Davran, Vahide Perçin, Zuhal Olcay, Şebnem Ferah'ın dâhil olduğu yüzlerce sanatçı, şarkıcı ve oyuncu, protestolara destek olduklarını açıkladı. Ayrıca Duman, Adamlar, Mor ve Ötesi ve bazı müzik grupları da destek verdi.Levent Üzümcü, Şevket Çoruh, Oğuzhan Uğur, Fazıl Say,Farah Zeynep Abdullah, Zeynep Bastık, Melek Mosso, Mustafa Sandal, Armağan Çağlayan, Berna Laçin, Özge Özpirinçci, Pınar Altuğ, Fuat Ergin, Hayko Cepkin, İlkin Aydın ve Müjde Uzman'ın da dâhil olduğu birçok ünlü, İmamoğlu'na destek olduklarını açıkladı. Aynı günün akşamı şarkıcı Atilla Taş, İmamoğlu'na gözaltında yöneltilen soruları alaycı bir şekilde eleştirdiği bir video yayınladı.

Ünlü akademisyenler ve bilim insanları da protestolara destek verdi. Celâl Şengör, İlber Ortaylı ve Naci Görür de protestolara destek açıklamasında bulundu. Ortaylı, boykot kararını mantıklı bulduğunu söylerken, Şengör ise protestoları “Halkın hakkını arama mücadelesi” olarak tanımladı ve Türkiye'nin artık bir hukuk devleti olmadığını söyledi.

23 Mart'ta düzenlenen CHP cumhurbaşkanlığı ön seçiminde ilk olarak şarkıcı Hatice oy kullandı. Ardından Can Bonomo, Öykü Karayel, Şevket Çoruh, İlker Ayrık, Seren Serengil, Hazal Kaya ve birçok ünlü isim oy kullandı. Öldürülen eski Ülkü Ocakları Genel Başkanı Sinan Ateş'in eşi de ''dayanışma sandığı''nda oy kullandı. Ayrıca spor yorumcusu Mehmet Demirkol da oy kullandı. Aynı gün protestocular tarafından başlatılan boykota katıldığını açıklayan ilk isim şarkıcı ve besteci Nazan Öncel oldu. Öncel, protestocuların boykot listesindeki D&R'dan alışveriş yapmayacağını duyurdu. Ardından oyuncu Evrim Alasya ve Atilla Taş da boykot çağrısı yaptı.

Bazı sosyal medya fenomenleri ve sanatçılar, protestolara karşı çıktı. Protestolara karşı çıkan ilk isim eski şarkıcı Hilal Cebeci oldu. Cebeci, insanlara sokağa çıkmamasını söyledi. Sosyal medya fenomeni Reynmen, sokağa çıkmanın "hiçbir işe yaramayacağını" savundu. Şarkıcı Sinan Akçıl, cumhurbaşkanı Erdoğan'ın annesine hakaret edenlere "40 adet çapulcu" diyerek tepki gösterdi.

İmamoğlu'nun gözaltına alınması ve sonrasında yaşanan protestolar, uluslararası kamuoyunun dikkatini çekti ve çeşitli hükûmetler ile insan hakları örgütleri, Türkiye'de demokrasinin gerilemesinden duydukları endişeyi dile getirdi.Uluslararası Af Örgütünün Avrupa Bölge Direktör Yardımcısı Dinushika Dissanayake, Türk hükûmetinin eylemlerini “acımasız” ve toplanma ve ifade özgürlüğünü kısıtlamaya yönelik “barışçıl muhalefete yönelik artan bir baskı” olarak nitelendirdi.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Türkiye'nin Avrupa Birliği aday ülke statüsünü kaybetmemesi için demokratik değerlerini muhafaza etmesi gerektiğini “hatırlatarak”, AB'nin Türkiye'ye sıkı sıkıya bağlı kalmak istediğini belirtti. Avrupa Birliği'nin Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikasından sorumlu Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ve Komşuluk ve Genişlemeden sorumlu Komisyon Üyesi Marta Kos tarafından yapılan ortak açıklamada, Avrupa Birliği'nin aday ülke statüsü ve Avrupa Konseyi üyeliği nedeniyle Türkiye'yi demokratik değerlerin uygulanması konusunda daha yüksek bir standartta tuttuğu belirtildi.

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tammy Bruce, Ekrem İmamoğlu'nun gözaltına alınmasına ilişkin, “Türkiye'yi insan haklarına saygı göstermeye, kendi içişleri çerçevesini uygun şekilde ele almaya teşvik edebiliriz. Başka bir ülkenin iç karar alma süreçleri hakkında yorum yapmayacağız.” açıklamasını yaptı.