Sophia (imparatoriçe)

Tam adı
	Aelia Sophia

Sophia
Sophia
Augusta
	Bizans İmparatoru II. Justinus (solda) ve eşi Sophia'yı (sağda) oturur halde tasvir eden gösteren 572 tarihli solidus
Bizans impartoriçesi
Hüküm süresi	565-578
Önce gelen	Theodora
Sonra gelen	Aelia Anastasia
Doğum	y. 530
Ölüm	y. 601; Konstantinopolis
Eş(ler)i	II. Justinus
Çocuk(lar)ı	Justus, Arabia
Tam adı
Tam adı
	Aelia Sophia
Hanedan	Jüstinyen Hanedanı
Babası	Sittas (Tarihi teori)

Aelia Sophia (Yunanca: Σοφία) (y. 530-601), Bizans imparatoriçesi ve II. Justinus'un karısı.

Erken yaşamı

Sophia'nın kökeni kesin biçimde belgelenmemiştir. Ancak Bizans tarihçileri onu imparatoriçe Theodora'nın yeğeni, dolayısıyla I. Justinianus'un akrabası olarak tanımlar. Theodora’nın saray çevresinde üstlendiği güçlü konum göz önüne alındığında, Sophia’nın bu akrabalık sayesinde genç yaşta saray kültürüne dahil olduğu düşünülmektedir.

Sophia'nın babası olarak bazı tarihçiler tarafından "Sittas" ismi öne sürülse de bu bağlantı kesin değildir. Bu nedenle kökenine dair bilgiler, daha çok saray içerisindeki yükselişiyle ilişkilendirilmektedir.

Sophia, Justinianus'un veliahtı olan Justinus ile saray çevresinde tanıştı ve evlilikleri Justinus'un imparator olmasından kısa süre önce gerçekleşti. Justinus'un 565 yılında tahta çıkmasıyla birlikte Sophia imparatoriçe unvanını aldı. Taç giyme törenini takip eden yıllarda Sophia, Justinianus döneminde oluşturulan idari geleneği devralarak saray protokolünü sürdürdü; ancak kendi döneminde imparatoriçelerin siyasi nüfuzunun arttığı dikkat çekmektedir.

İmparatoriçeliği

Sophia, imparatoriçe olduktan sonra saray hiyerarşisinde son derece aktif bir rol üstlendi. Justinus'un askeri meseleler ve dış politika ile ilgilenmesine karşın, mali idarenin önemli bir bölümü Sophia'nın etkisi altındaydı.

Ekonomik politikalar

Kaynaklar, özellikle imparatorluğun gelirlerinin denetlenmesinde, saray giderlerinin düzenlenmesinde ve vergi politikalarında Sophia'nın belirleyici olduğunu aktarır. İmparatorluğun Justinianus dönemindeki büyük harcamalarından sonra bütçeyi dengeleme çabasında Sophia'nın kararlı ve sıkı bir mali disiplin uyguladığı bilinmektedir.

İmparatorun sağlık sorunları ve yönetimdeki ağırlığı

İmparator II. Justinus'un hükümdarlığının son yıllarında ruhsal dengesini yitirmeye başlaması, Sophia'nın fiili yönetim sorumluluğunu arttırdı. Theofanis ve diğer kronikler, Justinus'un karar alma yetisinin azaldığı dönemlerde devlet protokolünü ve yüksek memur atamalarını Sophia'nın yönlendirdiğini aktarır.

Dini politikalar

Sophia, dini konularda Justinus ile uyumlu bir çizgi izledi; ancak saray çevresindeki patrik seçimleri ve kilise hiyerarşisindeki bazı atamalarda etkili oldu. Eutychianus gibi bazı yüksek din adamlarının yükselişinde Sophia'nın desteği olduğu kaynaklarca belirtilmektedir. Ayrıca Justinianus dönemindeki teolojik bölünmelerin ardından, kilise içinde ılımlı bir tutum izlemiş ve Justinus'un agresif din politikalarını yumuşatmaya çalışmıştır.

Diplomasi

Sophia'nın imparatorluk siyasetindeki rolü sadece sarayla sınırlı değildi. Justinus döneminde Balkanlar ve doğu sınırlarındaki karışıklıklar sırasında, sarayda bir istikrar unsuru olarak görülmüş; isyanların bastırılması sürecinde diplomatik temsilcilerle görüşmeler yürüttüğü aktarılır. Ayrıca Sasani İmparatorluğu ile ilişkilerde, Justinianus döneminden miras kalmış gerilimlerin azaltılmasına yönelik saray politikalarını desteklemiştir.

Justinus'un ölümü ve sonraki yılları

578 yılında Justinus'un ölümüyle birlikte imparatorluk tahtına II. Tiberius geçti. Tiberius'un sarayda Sophia'ya karşı saygılı ve ihtiyatlı bir tutum sergilediği, ancak yeni yönetimle birlikte onun siyasi ağırlığının kaçınılmaz şekilde azaldığı dönemin kroniklerinde aktarılır. Buna rağmen Sophia, saray içindeki statüsünü tamamen kaybetmemiş; özellikle kendi ailesinin konumunun ve Justinus döneminden kalan çevresinin korunması için çeşitli girişimlerde bulunmuştur. Theofanis ve bazı geç dönem Bizans kronikleri, Sophia'nın bu yıllarda hâlâ belirli bir diplomatik etkiye sahip olduğunu belirtir. Modern araştırmalar, Sophia'nın 601 yılı civarında veya biraz sonrasında öldüğünü kabul eder.

Mirası

Aelia Sophia, Bizans tarihindeki en aktif imparatoriçelerden biri olarak kabul edilir. Ekonomiyi istikrara kavuşturmaya yönelik girişimleri, Justinus'un zihinsel rahatsızlığı sırasında devletin dağılmamasını sağlayan yönetim becerileri ve Saray hiyerarşisine getirdiği düzenlemeler onun imparatoriçe rolünü sıradan bir protokol unvanı olmaktan çıkardığını gösterir.

Modern tarihçiler tarafından, Bizans'ta kadınların devlet yönetiminde üstlenebileceği rollerin en güçlü örneklerinden biri olarak değerlendirilir.