Timurlu Hanedanı

Timurlu hanedanı (Farsça: تیموریان), kendini Gürkani (Farsça: گورکانیان, latinize: Gūrkāniyān), Timur'un (Timurlenk olarak da bilinir) soyundan gelen Türk kökenli bir Sünni Müslüman hanedanı idi. "Gürkani" kelimesi, Türkçeden Moğolcaya da geçen "damat" anlamına gelen "küḏegü (küregen)" kelimesinin Farsçalaştırılmış şekli olan "Gürkan"dan türemiştir. Gürkan lakabını kullanmasının sebebi ise Cengiz Han'ın soyundan gelen Saray Mülk Hanım ile evlendiğinden, Timurlular Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu Cengiz Han'ın soyundan gelen akrabaları olduğundan, bu hanedan tarafından kullanılmıştır. Timurlu hanedanı üyeleri Fars kültüründen güçlü bir şekilde etkilenerek tarihte iki önemli imparatorluk kurmuşlardır:

• İran ve Türkistan merkezli Timur İmparatorluğu (1370-1507)
• Hint alt kıtası merkezli Babür İmparatorluğu (1526-1857)

Timurlu Hanedanı گورکانیان, Küregen گورکانیان, Gūrkāniyān
Ülke	Timur İmparatorluğu Babür İmparatorluğu
Aktif bölge(ler)	Türkistan İran Hint alt kıtası
Milliyet	Türk
Kuruluş	1370
Kurucu	Timur
Yıkılış	1858
Son hükümdar	II. Bahadır Şah
Ünvan(lar)	Emir Beg Mirza Sahipkıran Sultan Şah Padişah
Yakın aile(ler)	Börçigin Barlaslar
Alt kolları	Babür Hanedanı

Timurluların Kökeni ve Kültürü

Timurlu hanedanının kökeni, Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu Cengiz Han'ın Moğol ordusunun kalıntıları olan Barlas olarak bilinen Moğol kabilesine kadar uzanmaktadır. Moğolların Orta Asya'yı fethinden sonra Barlaslar, Çimkent'ten Taraz ve Almatı'ya kadar bugünkü güney Kazakistan'a yerleşmiş ve bir süre Moğolistan - Farsça'da "Moğolların Ülkesi" - olarak anılmış ve yerel Türk ve Türkçe konuşan nüfusla önemli ölçüde karışmışlardır, öyle ki Timur'un hükümdarlığı sırasında Barlaslar dil ve alışkanlıklar açısından tamamen Türkleşmişlerdir.

Buna ek olarak, Timurlu kültürü Türk-Moğol unsurları ile yerli İran ve İslam unsurlarının karışmasından meydana gelmiştir. Zengin şehir merkezlerinde İran şairlerini tanımış olan Timurlu Mirza ve beyleri kendi dilleriyle de şiirler yazılmasını arzu ediyordu. Bu sayede yazılan şiirler, Ali Şîr Nevâî ile klasik İran örneklerinin mükemmelliğine eriştiği gibi Nevâî, Muhâkemetü’l-lugateyn adlı meşhur eserini kaleme almıştır. Şairleri himaye eden Mirzaların kendileri de Türkçe şiirler yazıyordu. Bunlar arasında Seyyid Ahmed, İskender ve Ebû Bekir zikredilebilir. Zamanlarının büyük kısmını seferlerde geçiren Timurlu Mirzaları eğlenceden de geri kalmıyorlardı. Timur'un seferleri sırasında ele geçirerek Semerkant'a gönderdiği sanatkârlar içinde bazı çalgıcı ve okuyucularda bulunuyordu. Kendisi de hattat olan Mirza Giyaseddin Baysungur, Herat'taki konağını zamanın sanat akademisi haline getirmiştir. Daha sonra Hüseyin Baykara ve Ali Şîr Nevâî'nin şahsında yeniden koruyucu bulan sanatkârlar ortaya çıkmış, tabiat manzaralarını geleneksel unsurlar ile birleştirerek kitap ressamlığında bir yenilik yapmayı başaran Bihzâd yetişmiştir. Yine devlet adamlarının sanatkârları koruması sonucu meydana gelen eserler Batı'da "Timurlu Rönesansı" tabirinin doğmasına yol açmıştır.

Hükümdarların listesi

Ünvan adı	Adı	Hüküm süresi
Timur, Çağatay Hanlığı'nı Soyurgatmış Han'ın önemsiz Han olmasından dolayı Sultan Mahmud Han ile beraber yönetti. Kendisi de Emir unvanını benimsedi. Özünde Hanlık sona ermiş ve Timur İmparatorluğu sağlam bir şekilde kurulmuştur.
Emir امیر Timurlenk تیمور لنگ	Timur تیمور بیگ گورکانی	1370–1405
Emir امیر	Pir Muhammed bin Cihangir Mirza پیر محمد بن جہانگیر میرزا	1405–1407
Emir امیر	Halil Sultan bin Miranşah خلیل سلطان بن میران شاہ	1405–1409
Emir امیر	Şahruh Mirza شاھرخ میرزا	1405–1447
Emir امیر Uluğ Beg الغ بیگ	Mīrzā Muhammed Ṭaragay bin Şāh Ruḫ میرزا محمد طارق	1447–1449
Timur İmparatorluğu'nun Bölünmesi

Maveraünnehir	Horasan/Herat/Fars/Irak-ı Acem
Abdüllatif Mirza میرزا عبداللطیف Pederkuş (Father Killer) 1449–1450	Alaüddevle Mirza علاء الدولہ میرزا بن بایسنقر ? Ebu'l Kâsım Babür Mirza میرزا ابوالقاسم بابر بن بایسنقر 1449–1457 Sultan Muhammed سلطان محمد ابن بایسنقر 1447–1451
Abdüllatif Mirza میرزا عبد اللہ 1450–1451	Ebu'l Kasım Babür Mirza میرزا ابوالقاسم بابر بن بایسنقر 1451–1457
	Mirza Şah Mahmud میرزا شاہ محمود 1457
	İbrahim Mirza ابراھیم میرزا 1457–1459
Ebu Said Mirza ابو سعید میرزا (Ebu Said Mirza, Özbek Reisi Ebü'l-Hayr Han'ın (Muhammed Şeybani Han'ın dedesi) yardımıyla Orta Asya'daki Timurlu kalpgahının çoğunu yeniden birleştirmesine rağmen, İran'ı Cihan Şah yönetimindeki Karakoyunlularla bölüşmeyi kabul etti, ancak Uzun Hasan yönetimindeki Akkoyunlular önce Cihan Şah'ı sonra da Ebu Said'i yenip öldürdü. Ebu Said'in ölümünden sonra ise tekrar Timurlular parçalanma dönemine girdi). 1451–1469
**Maveraünnehir bölündü	Hüseyin Baykara سلطان حسین میرزا بایقرا 1469 (1. hükümdarlık)
	Yadigar Muhammed Mirza میرزا یادگار محمد 1470 (6 hafta)
	Hüseyin Baykara سلطان حسین میرزا بایقرا 1470–1506 2. hükümdarlık
	Bediü'z-zaman Mirza بدیع الزمان میرزا 1506–1507 Muzaffer Hüseyin Mirza مظفر حسین میرزا 1506–1507
	Özbek Şeybanî Han, Herat'ı fethetti

• Ebu Said'in oğulları, onun ölümü üzerine Maveraünnehir'i Semerkant, Buhara, Hisar, Belh, Kabil ve Fergana olarak paylaştılar.

Soyağacı

Barlaslar

Timur İmparatorluğu   Fergana   Kâbil   Herat   Semerkant   Mâverâünnehir   Hissar   Horasan   Çağatay Hanlığı   Babürlüler Timur h. 1370-1405 Cihangir Ömer Şeyh Miranşah Şahruh h. 1405-1447 Muhammed Pir Muhammed h. 1405-1407 Baykara Halil h. 1405-1409 Muhammed Uluğ Bey h. 1447-1449 İbrahim Baysungur Muhammed-Cihangir h. 1405-1409 Mansur Ebu Said h. 1451-1459 h. 1459-1469 Abdüllatif h. 1449-1450 Abdullah h. 1450-1451 Alaüddevle h. 1447-1448 Muhammed h. 1449-1451 I. Bâbür h. 1449-1449,  1451-1457 h. 1447-1457 Hüseyin Baykara h. 1469-1470,  1470-1506 Ahmed h. 1469-1494 Mahmud h. 1469-1469 h. 1469-1495 h. 1494-1495 Ömer Şeyh h. 1469-1494 II. Uluğ Bey h. 1469-1502 İbrahim h. 1457-1459 h. 1457-1459 Yadigar Muhammed h. 1470-1470 Şah Mahmud h. 1457-1457 h. 1457-1457 Bediüzzaman h. 1506-1507 Muzaffer Hüseyin h. 1506-1507 Mesud h. 1495-1497 Baysungur h. 1495-1497 h. 1497-1499 Ali h. 1497-1500 II. Babür h. 1494-1497 h. 1497-1497,  1511-1512 h. 1504-1526 h. 1526-1530 Cihangir h. 1497-1504 Abdürezzak h. 1502-1504 Hümâyun h. 1530-1540,  1555-1556 I. Ekber h. 1556-1605 Cihangir h. 1605-1627 I. Şah Cihan h. 1628-1658 Evrengzib I. Alemgir h. 1658-1707 I. Bahadır Şah I. Şâh Âlem h. 1707-1712 Azam Şah h. 1707-1707 Kam-Bakhsh Cihandar Şah h. 1712-1713 Azim ash-Shan Rafi ash-Shan Jahan-Shah Muhi as-Sunnat II. Âlemgîr h. 1754-1759 Ferruhsiyer h. 1713-1719 II. Cihan Şah h. 1719-1719 Refiüdderecât h. 1719-1719 Muhammed Şah h. 1719-1748 III. Cihan Şah h. 1759-1760 Şah Âlem h. 1760-1788,  1788-1806 Ahmed Şah h. 1748-1754 II. Ekber h. 1806-1837 IV. Şah Cihan h. 1788-1788 II. Bahadır Şah h. 1837-1857