Türkiye Rumları ya da Türkiye Yunanları, Türkiye sınırları içinde yaşayan ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan etnik azınlıktır. Çoğunlukla İstanbul'da ve Çanakkale Boğazı'nın batı girişindeki Bozcaada ve Gökçeada'da yaşayan, Rumca konuşan Doğu Ortodoks Hristiyanlardan oluşan küçük bir nüfusu kapsamaktadır. Rumlar; Yahudiler, Ermeniler ve Bulgarlarla birlikte 1923 Lozan Antlaşması ile Türkiye'de resmen tanınan dört etnik azınlıktan biridir.
| |||||||||
| Önemli nüfusa sahip bölgeler | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Türkiye | 2.000-3.500 | ||||||||
| Diller | |||||||||
Yunanca, Türkçe | |||||||||
| Din | |||||||||
Ortodoks Hristiyanlık | |||||||||
Bunlar, Anadolu ve Doğu Trakya'dan yaklaşık 1,5 milyon Rum'un ve Batı Trakya hariç tüm Yunanistan'dan yarım milyon Türk'ün zorla yerleştirilmesini içeren 1923 nüfus mübadelesinin ardından,Rum ve Türk Nüfusların Mübadelesine İlişkin Sözleşme hükümleri uyarınca Türkiye'de kalmalarına izin verilen tahmini 200.000 Rum'dan kalanlardır. Varlık Vergisi ve 6-7 Eylül Olayları gibi azınlık karşıtı uygulamaların ve saldırıların ardından, Rumların İstanbul bölgesinden göçü büyük ölçüde hızlandı ve saldırıdan önce 119.822 olan Rum azınlık nüfusu, 1978'de yaklaşık 7.000'e düştü.Türkiye Dışişleri Bakanlığı tarafından açıklanan 2008 rakamları, Yunan kökenli Türk vatandaşlarının mevcut sayısını 3.000-4.000 olarak vermektedir. Ancak İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne göre 2006 yılında Türkiye'deki Rum nüfusunun 2,500 olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye'deki Rum nüfusu, göç, ölüm oranlarının doğum oranlarından çok daha yüksek olması ve devam eden ayrımcılık nedeniyle demografik olarak kendini idame ettiremeyecek kadar küçük bir topluluk haline geldiğinden çökmektedir.
1924 yılından bu yana Türkiye'deki Rum azınlığın statüsü belirsizliğini korumaktadır. Türk hükûmeti, 1930'lardan itibaren birçok Rum'u göç etmeye zorlayan baskıcı politikalar uyguladı. İkinci Dünya Savaşı sırasında gayrimüslimlerden oluşturulan amele taburları ve aynı dönemde çoğunlukla gayrimüslimlerden alınan Varlık Vergisi bunlara örnektir. Bunlar birçok Rum için mali yıkım ve ölümle sonuçlandı. Eylül 1955'teki İstanbul Pogromu, binlerce Rum'un şehirden kaçmasına yol açarak göçü daha da hızlandırdı ve sonuçta Rum nüfusu 1978'de yaklaşık 7.000'e, 2006'da ise yaklaşık 2.500'e düştü. Birleşmiş Milletler'e göre bu rakam 2012'de çok daha azdı ve 2.000'e ulaştı. The Economist'e göre 2023 itibarıyla Türkiye'deki Rumlar yok olmanın eşiğindedir.
Dil
- Rumca: Bir kaynak Türkiye'deki Yunanca konuşan nüfusu 4.000 olarak vermektedir. Fakat bu dili aktif olarak kullanan sayısı daha azdır. Aileler arasında bile Türkçe yaygınlaşmaktadır. 1965 nüfus sayımında ise Yunancayı anadil olarak bilen sayısı 48.096 şeklinde çıkmıştır. Rum nüfusun azalmasıyla beraber bu dili konuşan sayısı azalmıştır.
- Pontus Rumcası: Resmî olarak Türkiye'de konuşan Rum yoktur. Karadeniz Rumları, mübadeleye dahil edilip, Yunanistan'a gönderilmiştir. Genel olarak Rum kimliği üzerine görüş bildirmeyen Doğu Karadeniz Müslümanlarıdır. Bu dili konuşan nüfus UNESCO'ya göre 300.000'dir. Fakat bunun büyük bölümü Yunanistandır.
- Kapadokya Rumcası: İç Anadolu Bölgesi'nde Kapadokya Rumlarınca konuşulan, günümüzde sadece Kayseri ve Niğde içlerinde sadece yaşlı Rum kesimin bildiği ve genç Rumların ise az oranda anlayabildiği, yok olmakla karşı karşıya olan bir dildir. Konuşanların Büyük Kısmı Müslümanlaşmış Rum'lardır. Ayrıca içerisinde bol miktarda Türkçe kelime barındırır. (Kapadokya Rumcası, Karamanlılarca da konuşulan Türkçenin ağzı olan Karamanlıca ile karıştırılmamalıdır.)
- İstanbul Rumcası
Din
- İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi
Bu listede faal olan ve ibadete açık olan kiliseler dahil edilmiştir. Müze veya harabe olan kiliseler dahil değildir.
- Ayios Fokas Kilisesi
- Aya Triada Rum Ortodoks Kilisesi
- Aya Yorgi Patrikhane Kilisesi
Ayrıca, çok küçük bir cemaat olsa da Türk Ortodoks Patrikhanesi vardır. Kilise Karamanlı Türkler tarafından kurulmuştur.
Kültür
Genel dini kutlamalar dışında, azınlığın başlıca önemli kültürel aktiviteleri;
- Doğu Ortodoks Kilisesi Yeni Yılı çerçevesinde düzenlenen, Haliç'te[kaynak belirtilmeli] yapılan sudan haç çıkarma töreni
- Paskalya bünyesinde düzenlenen, Gökçeada'daki "Meryem Ana Panayırı"
- Türklerin de rağbet ettiği 23 Nisan günü kutlanan Aziz Yorgi (Katoliklerde George) günü. Kutlamanın yeri, Büyükadadaki Aya Yorgi Manastırıdır
- İstanbullu Rumlar tarafından kurulan Apoyevmatini, Türkiye'de yayın yapan tek Rumca gazetedir.
- Fener Rum Erkek Lisesi, Balat
- Büyükada Rum Yetimhanesi, BüyükadaBüyükada Rum Yetimhanesi, Büyükada
- Aya Yorgi Manastırı, Büyükada
- Balıklı Rum Hastanesi, Zeytinburnu
- Aya Yorgi Patrikhane Kilisesi, Fener
- Ayios Fokas Kilisesi, Ortaköy
Ayrıca bakınız
- Osmanlı Rumları
- Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi
- Fenerli Rumlar
- Bursa'daki gayrimüslimler
- Müslüman Yunanlar
- Yunanlar
- Karamanlılar