Gölbaşı, Adıyaman ilinin bir ilçesidir.
| Gölbaşı | |
|---|---|
 | |
 Türkiye'de bulunduğu yer | |
 İlçe sınırları haritası | |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Adıyaman |
| Coğrafi bölge | Güneydoğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Kaymakam | Kadir ALGIN |
| • Belediye başkanı | İskender Yıldırım (CHP) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 800 km² |
| Rakım | 902 m |
| Nüfus (2018) | |
| • Toplam | 49.255 |
| • Kır | - |
| • Şehir | - |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| Posta kodu | 02500 |
| İl alan kodu | 0416 |
| İl plaka kodu | 02 |
Resmî site www.golbasi.gov.tr | |
Adıyaman'ın batısında yer alır. Kuzeyinde Malatya, doğusunda Besni ve Tut ilçeleri, güneyinde Gaziantep, batısında Kahramanmaraş ili ile çevrilidir. Gölbaşı ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 902 metredir. İlçenin yüzölçümü 800 km²'dir.
Gölbaşı ilçesi Karadeniz ve Doğu Anadolu Bölgesi'ni, Akdeniz'e bağlayan Devlet Karayolu ile DD'nin geçtiği bir güzergahta kurulduğundan, Malatya, Adıyaman, Gaziantep ve Kahramanmaraş illerini birbirine bağlayan bir kavşak konumundadır.
Bu yönüyle doğu ile batı arasında köprü konumundadır. Programda olan Kapıdere Yolu açıldığında Şanlıurfa ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Ankara'ya olan uzaklığı 183 km daha azalacaktır. 30 köyü, 3 beldesi olan Gölbaşı, adını Gölün Başı kelimesinden almaktadır. Biri ilçe merkezinde, ikisi çevre köylerde bulunan toplam 3 göl vardır. İlçe merkezinde bulunan göl çevresinde turizme yönelik tesisler, geniş ormanlık ve yeşil alan ile ilçe kenarından geçen Göksu Çayı bu cazibeyi artırmaktadır. Bu yönüyle de bölgenin mesire alanı durumundadır. Zaten GAP İdaresi de ilçeyi GAP Mesire Alanı ilan etmiştir. GAP Projesinin bir parçası olan Çetin Tepe Barajı'nın etüt çalışmaları devam etmektedir. Göksu Çayı'ndan pompalanarak göle akıtılan su Gaziantep'e içme suyu olarak verilmektedir.
Tarihçe
Gölbaşı, 1958 yılına kadar Besni ilçesine bağlı olan “Karaçalık” isimli mevkide bulunan bir köy olarak Besni ile beraber 1933 yılına kadar Gaziantep'e, 1933 yılından 1954 yılına kadar ise Malatya iline bağlı kalmıştır. (Kurulduğunda Çataltepe Köyü'ne bağlı olduğundan; Pazarcık ilçesi aracılığıyla Kahramanmaraş'a da bağlı kalmıştır.) 1958 yılında ilçe olmuştur.
Adıyaman'ın 1954 yılında il olmasının ardından 1958 yılında "Gölbaşı" ilçe yapılarak, Adıyaman iline bağlanmıştır.
6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen 2023 Kahramanmaraş depremleri esnasında yıkıma uğrayan Gölbaşı ilçesinde yeni inşa edilecek şehir merkezi, ilçenin birkaç kilometre uzağında sağlam zeminde kurulacaktır. İlçenin 4'te 3'ü zemini sebebiyle imara kapatılmıştır. Zemin etütleri sonrası yeni yerleşim yerleri belirlenecektir.
Nüfus ve demografik yapı
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
|---|---|---|---|
| 1960 | 18.643 | 3.603 | 15.040 |
| 1965 | 26.300 | 5.044 | 21.256 |
| 1970 | 33.889 | 9.616 | 24.273 |
| 1975 | 41.477 | 15.103 | 26.374 |
| 1980 | 45.546 | 20.390 | 25.156 |
| 1985 | 49.890 | 22.153 | 27.737 |
| 1990 | 55.358 | 29.588 | 25.770 |
| 2000 | 52.988 | 28.656 | 24.332 |
| 2007 | 47.284 | 26.993 | 20.291 |
| 2008 | 47.599 | 27.087 | 20.512 |
| 2009 | 48.069 | 27.800 | 20.269 |
| 2010 | 47.906 | 28.072 | 19.834 |
| 2011 | 47.560 | 28.204 | 19.356 |
| 2012 | 48.601 | 29.665 | 18.936 |
| 2013 | 47.406 | 28.652 | 18.754 |
| 2014 | 47.593 | 29.253 | 18.340 |
| 2015 | 48.027 | 30.182 | 17.845 |
| 2016 | 49.077 | 31.283 | 17.794 |
| 2017 | 49.059 | 31.587 | 17.472 |
| 2018 | 49.255 | 31.628 | 17.627 |
| 2019 | 49.253 | 32.182 | 17.071 |
| 2020 | 50.204 | 33.263 | 16.941 |
Gölbaşı ilçesinde, Sünni ve Alevi nüfus bulunmaktadır.
İlçe nüfusunu ekseriyetle Türkler oluştursa da Kürt nüfusu da bulunmaktadır.
Spor
İlçede ilk resmî kulüp, 1974 yılında "GÖLBAŞI SPOR KULÜBÜ" adıyla kurulmuştur. Renkleri kırmızı-beyaz olan kulüp Adıyaman Amatör kümede mücadele etmeye başlamıştır. İlçede 500 kişilik portatif tribünlü stad ve 500 kişilik de Kapalı Spor salonu bulunmaktadır. 1996 yılında adını "GÖLBAŞI BELEDİYE SPOR KULÜBÜ" olarak değiştirmiştir. Kulüp; futbol, voleybol, yüzme, karate ve kick boks dallarında faaliyetlerini sürdürmektedir. Halen, 70 civarında lisanslı sporcusu mevcuttur. Şu an kulüp bünyesinde sadece futbol bulunmaktadır. Takımın A ve B takımı bulunmaktadır. Özellikle son beş yıla bakıldığında takımda büyük bir gençleştirme başlamıştır.
Ekonomi
İlçe ekonomisi, ağırlıklı olarak tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarımsal ürünler arasında özellikle üzüm, ceviz ve incir üretimi ve kurutularak satışı yaygındır. Özellikle Besni üzümü olarak bilinen kurutmalık üzüm, bölge ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.[kaynak belirtilmeli] Bunun yanı sıra ilçede Kömür İşletmesi, Tekstil İşletmesi, Yem Fabrikası, Poşet Fabrikası, Un Fabrikası gibi sanayi kuruluşları da bulunmaktadır.
Doğası ve iklim özellikleri
Gölbaşı ilçesi; Gölbaşı Gölü, İnekli Gölü ve Azaplı Gölü'nü de kapsayan 1687 hektarlık bir alana sahip olup, Milli Parklar Kanunu uyarınca, 2008 yılında Tabiat Parkı olarak tescil edilmiş olup, bu park alanı içinde bir hizmet binası ve kuş gözlem kulesi bulunmaktadır.
İlçenin %29,66'lık alanı, işlenebilir tarım arazisi statüsündedir.
İlçenin kuzeyinde Güneydoğu Torosların bir parçası olan sıra dağlar uzanmaktadır. En yüksek nokta ise, 2320 metre yüksekliği olan Boruk Dağı'nın tepesidir. Gölbaşı ayrıca Savran Yaylası ve Sırıklı Yaylası Platolarına sahiptir. Tek akarsuyu Göksu Çayı olan ilçe, yer altı suları bakımından zengindir.
İlçeyi çevreleyen dağların yazları güneyden ve kuzeyden gelen sıcak havayı engellemesi sebebiyle Gölbaşı ilçesi, yazları çok sıcak geçirmezken; kışın, genellikle soğuk havanın meydana getirdiği yüksek basınç hakim olur.
Fay hattı
Gölbaşı, Doğu Anadolu Fay Zonu'nun iki segmentinden birini oluşturmaktadır.
Tarihi yerler
Günümüze gelen eserler arasında, Köristan (Yaylacık) Köyü'ne 16 km uzaklıktaki Göksu çayı üzerindeki Vijne Köprüsü ve Altınlı Köprü bulunmaktadır.
Tanınmış kişiler
- Devrim Evin (sinema ve tiyatro oyuncusu)
- Mehmet Seske (ses sanatçısı)
- Mehmet Tevfik Göksu (Esenler belediye başkanı)