| Çay | |
|---|---|
İlçe | |
 Türkiye'de bulunduğu yer | |
 | |
Koordinatlar: 38°35′33″N 31°01′39″E / 38.5925°K 31.0275°D | |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Afyonkarahisar |
| Coğrafi bölge | Ege Bölgesi |
| İdare | |
| • Kaymakam | Hasan Hüsnü Türker |
| • Belediye başkanı | Yaşar Kemal Kantartopu (İYİ Parti) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 803 km² |
| Rakım | 1.038 m |
| Nüfus (2018) | |
| • Toplam | 31.412 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| Posta kodu | 03700 |
| İl alan kodu | 0272 |
| İl plaka kodu | 03 |
Çay, Afyonkarahisar ilinin ilçesidir. İç Ege bölgesinde, Ege, Akdeniz ve İç Anadolu Bölgelerinin kesiştiği noktada yer alan Çay ilçesi, doğuda Sultandağı, güneyde Yalvaç, batıda Şuhut ile Afyonkarahisar ve kuzeyde Bolvadin ile çevrilidir. İl merkezine 48 km uzaklıkta bulunur. İlçenin yüzölçümü 803 km²dir. Çay ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.038 metredir.
Tarih
Eski tarihi
Çay ilçesinin tarihi, Eski Tunç Çağı'na kadar uzanmaktadır. Tarihi içinde Mısır, Suriye, Trakya krallarının birleşik ordusu ile Antigonos Hanedanlığı arasındaki İpsos Savaşı'na (MÖ 301) ev sahipliği yapmasıyla ünlenmiş, doğu-batı, kuzey-güney doğrultulu antik yolların kavşak noktası olmuştur.
Selçuklu ve Osmanlı dönemi
Selçuklu Türklerinin Anadolu'yu fethi sırasında Bekçioğlu Emir Afşin, Orta Anadolu’da Amerra (Emirdağ) önlerine kadar gelmiştir. Haçlı savaşları sırasında Haçlı orduları tarafından yakılıp yıkılan kente, 1155 yıllarında Selçuklu Devleti tarafından Oğuz Türkleri yerleştirilmiş, adı da "Çay Değirmeni" olarak değiştirilmiştir. Selçuklu Sultanı III. Gıyaseddin Keyhüsrev'in ölümünden sonra bölge, önce Eşrefoğulları'na ve Sahipataoğulları'na, daha sonra ise Germiyanoğulları'na geçmiştir. Germiyan Beyi I. Yakup, beyliğini vasiyet yoluyla II. Murad'a bırakmış ve böylece yöre Osmanlı topraklarına katılmıştır.
Selçuklu dönemine ait 1278'de Yusuf bin Yakup tarafından yaptırılan Taş Medrese, Taş Han ve Taş Cami hâlen de kullanılan önemli tarihî eserleridir.
Kurtuluş Savaşı
Kurtuluş Savaşı sırasında kısa bir süre Yunan ordusunca işgal edilen Çay ilçesi, 24 Eylül 1921 günü bu işgalden kurtarılmıştır. 1 Nisan 1958 tarihinde ilçe konumuna getirilmiştir. Çay ilçesi elektriğe 1935 yılında il merkezinden daha önce kendi kurduğu santralle ulaşmıştır.
Coğrafya
Afyon ilinin doğusunda, Sultan Dağları'nın kuzey eteklerinde kurulmuştur. Büyük bölümü dağlar ve akarsular tarafından derin biçimde yarılmış yüksek düzlüklerden oluşan ilçe topraklarını Sultan Dağları ile Karakuş Dağları engebelendirir. Karakuş Dağlarında yükseklik 2.000 m'nin altında iken, Sultan Dağlarında daha yüksektir. Sultan Dağlarının en yüksek noktası olan Topraktepe (2.519 m) Isparta sınırındadır. Eber Gölü'nün güneybatı bölümü ilçe sınırları içerisindedir. Gölü besleyen Akarçay Nehri kuzeyde doğal sınırı oluşturmaktadır.
Afyon Ovasının bir bölümü de Çay ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır.
İlçenin doğal güzellikleri arasında Eber ve Karamık Gölleri bulunmakta olup, bu göllerde balık avcılığı (sazan, turna) ve çeşitli kuş avcılığı yapılmaktadır. Ayrıca Çağlayan Parkı ve Şelâlesi, Kanlı Yer Kavaklığı, Kardelen Parkı yöredeki az gelişmiş mesire yerleridir.
Ekonomi
İlçe ekonomisi tarıma dayalıdır. Yetiştirilen tarımsal ürünlerin başında tahıl, şeker pancarı, haşhaş gelmektedir. Dağlık kesimlerde mera hayvancılığı yapılmaktadır. İlçede un fabrikaları bulunmaktadır.
Kültür
Yöresel yiyecekleri
Katmer, haşkeşli (haşhaşlı) lokul. Çay'da bu yiyeceklerin yanında etli yaprak ve kuru biber sarması, bamya çorbası ve peynirli börek sofralarda olmazsa olmazdır. Bunlar aynı zamanda düğün ve mevlit yemekleridir. Ayrıca bu yemekler, tek bir kap içerisinden sunulan "davet" ismi verilen yemeklerin de genel menüsüdür.
Spor
Çay ilçesini, Afyonkarahisar Süper Amatör Liginde Çay Çağlayan Belediyespor temsil etmektedir. Maçlarına Çay İlçe Stadı'nda çıkmaktadır.
Nüfus
İlçe; 2 belde, 20 köy ve 26 mahalleden oluşmaktadır.
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
|---|---|---|---|
| 1960 | 22.254 | 7.238 | 15.016 |
| 1965 | 27.291 | 9.761 | 17.530 |
| 1970 | 27.838 | 10.012 | 17.826 |
| 1975 | 32.993 | 12.200 | 20.793 |
| 1980 | 33.945 | 11.166 | 22.779 |
| 1985 | 38.081 | 13.203 | 24.878 |
| 1990 | 43.582 | 14.147 | 29.435 |
| 2000 | 45.635 | 18.137 | 27.498 |
| 2007 | 35.876 | 14.702 | 21.174 |
| 2008 | 34.943 | 14.353 | 20.590 |
| 2009 | 34.712 | 14.592 | 20.120 |
| 2010 | 34.331 | 14.638 | 19.693 |
| 2011 | 33.953 | 14.700 | 19.253 |
| 2012 | 33.948 | 14.440 | 19.508 |
| 2013 | 33.354 | 14.624 | 18.730 |
| 2014 | 32.597 | 14.536 | 18.061 |
| 2015 | 32.093 | 14.604 | 17.489 |
| 2016 | 31.723 | 14.484 | 17.239 |
| 2017 | 31.364 | 14.445 | 16.919 |
| 2018 | 31.412 | 14.450 | 16.962 |
| 2019 | 31.179 | 14.631 | 16.548 |
| 2020 | 31.174 | 14.800 | 16.374 |
- Çay, Afyonkarahisar