Yardımcı doçent

Doktor öğretim üyesi (kısaca Dr. Öğr. Üyesi), ilgili bilim dalında doktora (PhD) derecesini, tıpta uzmanlık derecesini veya sanatta yeterlik statüsünü başarıyla tamamladıktan sonra üniversitelerde öğretim üyesi kadrosunda görev yapan akademisyendir.

Akademik hiyerarşide Öğretim görevlisi veya Araştırma görevlisi ile Doçent arasında yer alır. Kuzey Amerika akademik sistemindeki karşılığı "Assistant Professor" ünvanıdır. Türkiye'de 6 Mart 2018 tarihli düzenleme ile "Yardımcı Doçent" ünvanı kaldırılarak yerine bu ünvan getirilmiştir.

Türkiye'de doktor öğretim üyesi kadrosuna atanabilmek için Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından belirlenen 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 23. maddesindeki asgari şartların sağlanması gerekmektedir. Ayrıca bu atamalar "Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği" esaslarına göre yapılır.

Buna göre adaylarda aranan temel şartlar şunlardır:

• İlgili alanda doktora, tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlik derecesine sahip olmak.
• Yükseköğretim Kurulunun belirlediği merkezi bir yabancı dil sınavından (YÖKDİL veya YDS) belirli bir puan barajını (genellikle 55 ve üzeri, ancak üniversiteler senato kararıyla bunu yükseltebilir) geçmiş olmak.
• Üniversitelerin senatoları tarafından belirlenen bilimsel yayın ve akademik yetkinlik kriterlerini karşılamak.

Atama süreci, rektörlüğün kadro ilanıyla başlar. Başvuran adayların durumunu incelemek üzere dekanlık tarafından, en az biri başka üniversiteden olmak üzere üç profesör veya doçentten oluşan bir jüri kurulur. Jüri üyeleri, adayın akademik çalışmalarını inceleyerek yazılı mütalaalarını dekanlığa sunar. Dekanın önerisi ve rektörün onayı ile atama işlemi tamamlanır.

Doktor öğretim üyeliği, Doçentlik ve Profesörlük gibi "sürekli" (daimi) statüde bir kadro değildir. 2547 sayılı kanun gereği atamalar belirli süreler için (en az 1 yıl, genellikle 2 veya 3 yıl) yapılır.

Görev süresi sona eren öğretim üyesinin yeniden atanabilmesi için, bulunduğu üniversitenin "Akademik Yükseltme ve Atama Kriterleri"ni (yayın, proje, atıf, ders yükü vb.) tekrar sağlaması gerekir. Her üniversite, YÖK'ün belirlediği asgari standartların altında olmamak kaydıyla kendi ek kriterlerini belirleme özerkliğine sahiptir. Bu kriterleri periyodik olarak sağlayamayan öğretim üyelerinin görev süreleri uzatılmayabilir ve kadrolarıyla ilişikleri kesilebilir.

Bu uygulama, akademik performansı dinamik tutmayı amaçlasa da iş güvencesi açısından eleştirilere konu olmaktadır. Eski yönetmeliklerde yer alan "toplam 12 yıl çalışabilme" sınırı fiilen kaldırılmış olup, kriterleri sağlayan akademisyenler emekliliğe veya üst ünvana geçene kadar bu kadroda kalabilmektedir.

Doktor öğretim üyelerinin görev ve sorumlulukları, 2547 sayılı kanunun 22. maddesi çerçevesinde tanımlanmıştır:

1. Eğitim-Öğretim: Önlisans, lisans ve lisansüstü düzeyde dersler vermek, laboratuvar ve klinik uygulamaları yönetmek, tez danışmanlığı yapmak.
2. Bilimsel Araştırma: Alanıyla ilgili bilimsel araştırmalar yürütmek, sonuçlarını ulusal ve uluslararası kongrelerde sunmak, makale veya kitap olarak yayımlamak.
3. İdari Görevler: Fakülte kurulu veya yönetim kurulu üyeliği, bölüm başkan yardımcılığı, anabilim dalı başkanlığı gibi idari görevleri üstlenmek. Komisyonlarda görev almak.
4. Toplumsal Hizmet: Alanındaki uzmanlık bilgisini toplum yararına sunmak (örneğin tıp doktorları için hasta bakımı, hukukçular için bilirkişilik vb.).

Doktor öğretim üyelerinin çalışma esasları, görev yaptıkları üniversitenin türüne göre (Devlet veya Vakıf) farklılık gösterir.

Doktor öğretim üyesi ünvanı aşağıdaki durumlarda sona erer veya değişir:

1. Doçentliğe Geçiş: Kişi, Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) tarafından düzenlenen süreci başarıyla tamamlayıp "Doçent" ünvanını aldığında, akademik ünvanı değişir. Ancak "Doçentlik Kadrosu"na atanana kadar, statü ve maaş olarak "Doktor Öğretim Üyesi" kadrosunda çalışmaya devam edebilir.
2. Görev Süresinin Bitimi: Yeniden atanma kriterlerini sağlayamayan veya sözleşmesi yenilenmeyen öğretim üyesinin kadrosuyla ilişiği kesilir.
3. Disiplin Cezası: Yükseköğretim Kurumları Yönetici, Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliği gereği, "kamu görevinden çıkarma" veya "öğretim mesleğinden çıkarma" cezası alanların ünvan ve kadroları geri alınır.

Türkiye'de 1981 yılında YÖK'ün kurulmasıyla birlikte akademik sisteme giren "Yardımcı Doçent" ünvanı, 2018 yılına kadar kullanılmıştır. Yardımcı doçentlik, doçentlik öncesi bir ara kademe olarak kurgulanmıştı. Ancak "yardımcı" ifadesinin akademisyenin bağımsızlığını zedelediği yönündeki eleştiriler ve doçentlik sürecindeki tıkanıklıklar nedeniyle 6 Mart 2018 tarihinde yapılan yasal değişiklikle bu kadro kaldırılmış, mevcut yardımcı doçentler hak kaybı olmaksızın "Doktor Öğretim Üyesi" kadrolarına aktarılmıştır.