Brest-Litovsk Antlaşması, 3 Mart 1918 tarihinde Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile Alman İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Osmanlı Devleti ve Bulgaristan Krallığı arasında imzalanmış bir barış anlaşmasıdır. Bu antlaşma ile Rusya, I. Dünya Savaşı’ndan çekilmiştir.
 Antlaşmanın ilk sayfası (soldan sağa) Almanca, Macarca, Bulgarca, Osmanlı Türkçesi ve Rusça | |
| Tür | Barış antlaşması |
|---|---|
| İmzalanma | 3 Mart 1918 |
| Yer | Brest-Litovsk |
| İmzacılar |  Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti  Alman İmparatorluğu  Avusturya-Macaristan İmparatorluğu  Osmanlı İmparatorluğu  Bulgaristan Krallığı |
| Dil | Almanca, Macarca, Bulgarca, Osmanlı Türkçesi, Rusça |
Antlaşma, Aralık 1917’de Doğu Cephesi’nde ilan edilen ateşkesten sonra aylar süren müzakerelerin ardından imzalanmıştır. Görüşmeler ve imza töreni, Brest'te gerçekleştirilmiştir.
Sovyet heyetine başlangıçta Adolf Joffe başkanlık ediyordu ve İttifak Devletler tarafında ise Almanya'dan Max Hoffmann ve Richard von Kühlmann, Avusturya-Macaristan'dan Ottokar Czernin ve Osmanlı İmparatorluğu'ndan Talat Paşa bulunuyordu. Ocak 1918'de İttifak Devletleri, eski Rus İmparatorluğu'nun işgal altındaki tüm topraklarının ayrılmasını talep etti. Ordusu dağılmış ve savaşacak güçten yoksun olan Sovyetler ise müzakereleri oyalayarak Avrupa’da yeni sosyalist devrimlerin patlak vermesini beklemeyi amaçlayan Lev Troçki başkanlığında bir barış heyeti gönderdi. 18 Şubat’ta İttifak Devletleri tarafından başlatılan Faustschlag Harekâtı ile Baltık bölgesi, Belarus ve Ukrayna’da geniş toprakların ele geçirilmesiyle sonuçlandı ve Sovyet tarafını barış istemek zorunda bıraktı.
Antlaşmanın şartlarına göre Rusya; Ukrayna, Polonya, Belarus, Litvanya, Letonya, Estonya ve Kafkasya'daki Kars ve Batum eyaletleri üzerindeki kontrolünü kaybetti. Bu bölgeler, eski Rus İmparatorluğu’nun nüfusunun %34’ünü, sanayi alanlarının %54’ünü, kömür sahalarının %89’unu ve demiryollarının %26’sını kapsıyordu. Sovyet hükûmeti ayrıca Finlandiya’nın bağımsızlığını (Ocak 1918’de tanımıştı) yeniden teyit etti ve İttifak Devletleri tarafından daha önce 9 Şubat 1918 tarihli Brest-Litovsk Antlaşması ile tanınan Ukrayna Halk Cumhuriyeti ile yürüttüğü savaşı sona erdirmeyi taahhüt etti. Ağustos 1918’de imzalanan ek bir protokol ile Rusya’nın Almanya’ya 6 milyar mark savaş tazminatı ödemesi de kararlaştırıldı.
Antlaşma Rusya’da büyük tartışmalara yol açtı. Beyaz Hareket için birleştirici bir neden haline geldi ve Bolşevikler ile Sol Sosyalist Devrimciler arasında bir ayrılık yarattı. Sol SR temsilcileri antlaşmanın imzalanmasının ardından Halk Komiserleri Konseyi'nden çekildi ve daha sonra Sol SR Ayaklanması ile Bolşeviklere karşı isyan etti.
Antlaşma, 11 Kasım 1918 Ateşkesi ile fiilen yürürlükten kaldırıldı. Bu ateşkes kapsamında Almanya, İtilaf Devletleri'ne teslim oldu. Sovyetler, Rus İç Savaşı sırasında kaybedilen topraklarda yeniden kontrol kurmaya çalıştı ancak sonuçlar karışık oldu. Kızıl Ordu, Estonya, Letonya ve Litvanya'yı geri alamadı. Buna karşılık Azerbaycan, Ermenistan, Belarus, Gürcistan ve Ukrayna üzerinde 1921 yılına kadar yeniden hakimiyet kurdu. Türkiye ile belirlenen sınır ise büyük ölçüde 1921 tarihli Kars Antlaşması ile teyit edildi. Daha sonra 1922 Rapallo Antlaşması ile Rusya ve Almanya, birbirlerine karşı olan tüm toprak ve mali taleplerinden karşılıklı olarak vazgeçti.
Antlaşmayla belirlenen Rus sınırları, Sovyetler Birliği'nin dağılması'nın ardından 1991 sonrası belirlenen sınırlarla neredeyse tamamen aynıdır.
Ayrıca bakınız
- Faustschlag Harekâtı
- Batum Antlaşması
- Gümrü Antlaşması
- Moskova Antlaşması
- Kars Antlaşması