 Kıbrıs Anıtı, Temmuz 2025 | |
 | |
| Koordinatlar | 41°00′28″K 28°38′11″D / 41.00778°K 28.63639°D |
|---|---|
| Konum | Yaşam Vadisi, Beylikdüzü, İstanbul, Türkiye |
| Tasarlayan | Azmi Sekban |
| Tür | Anıt-heykel |
| Malzeme | Bronz |
| Uzunluk | 7 m (23 ft) |
| Genişlik | 4 m (13 ft) |
| Tamamlanma tarihi | 19 Mayıs 2017 |
| Açılış tarihi | 7 Temmuz 2017) |
| Adandığı | Rauf Denktaş Zürih ve Londra Antlaşmaları |
Kıbrıs Anıtı, İstanbul'un Beylikdüzü ilçesindeki Yaşam Vadisi Parkı içinde bulunan anıttır. Dönemin Beylikdüzü Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu tarafından heykeltıraş Azmi Sekban'a yaptırılan anıt, resmî olarak 7 Temmuz 2017'de açıldı.
Ortasında uzun paltosu ile ayakta duran Rauf Denktaş, sol kabartmada Kıbrıs Türkü ve Türk askerleri ile Denktaş'la özdeşleşmiş "Benim İki Bayrağım Var" şiiri, sağ kabartmada ise Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kurucu antlaşmalarından 1959 Zürih ve Londra Antlaşmaları'nın imza merasimi tasvir edilmiştir. Sağ kabartmada yer alan Kıbrıslı Rum başpiskopos ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı III. Makarios'un bulunması birçok tartışmaya, tepkilere ve eleştirilere yol açtı. Anıt aynı zamanda Türkiye'deki ilk Rauf Denktaş heykelidir.
Geçmişi
Anıt fikri ilk kez Beylikdüzü Belediyesi tarafından 27 Ocak 2015'te Rauf Denktaş'ın doğum gününde düzenlenen bir panelde gündeme geldi. Beylikdüzü Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu, panelin açılışında yaptığı konuşmada, Beylikdüzü'ne "Kıbrıs Anıtı" yapılacağını söyledi. İmamoğlu, "Ona yakışacak bir parkta adını yaşatmak istiyoruz ve bu parkın içinde bir Kıbrıs Anıtı da bulunacak" ifadelerini kullandı. Anıtın yapımı için başta Denktaş ailesi ve Denktaş Vakfı yöneticilerinin görüşleri alındı ve irtibatlı olarak çalışmalara başlandı. Denktaş ailesi ile Denktaş Vakfına belirlenen üç alternatif tasarım sunuldu ve belirlenen tasarımın yapım çalışmaları heykeltıraş Azmi Sekban tarafından başlatıldı. Konum olarak Denktaş'ın Türkiye ziyaretlerinde ikamet ettiği Adnan Kahveci Mahallesi Yaşam Vadisi 1. Etap'taki evinin yakını seçildi.
Kıbrıs Anıtı; Beylikdüzü'ndeki Yaşam Vadisi Parkı ile birlikte kısmi olarak 19 Mayıs 2017'de, Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı'nda halka açıldı. Törene Cumhuriyet Halk Partisi genel başkanı Kemal Kılıçdaroğlu da katıldı. Türkiye'deki ilk Denktaş Anıtı'nın resmî açılışı ise 7 Temmuz 2017'de gerçekleştirildi. Açılışa; Denktaş ailesi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti eski başbakanı Hakkı Atun, dönemin hükûmet sözcüsü Orhan Birgit, eski başbakan yardımcısı ve Dünya Kıbrıs Türkleri Vakfı genel başkanı Vedat Çelik, Kıbrıs'ta en uzun süre Kolordu Komutanlığı yapan Orgeneral Necati Özgen katıldı.
Anıtın ₺8 milyona mâl olduğu iddia edildi. 26 Aralık 2016 tarihinde imzalanan harcama pusulasında ₺152.400'e mâl olduğu ve bunun ₺25.908'lik kısmının stopaj vergisi olarak devlete ödendiği belirtildi.
Kompozisyonu
Kıbrıs Anıtı; V şeklinde, 7 m uzunluğunda, 4 m genişliğinde bronz malzemeden yapılmış bir kompozisyona sahiptir. Merkezinde, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı Rauf Denktaş'ın bulunduğu anıtın arka kısmında, onun barışçıl ve kucaklayan kimliğini temsilen iki adet kanat figürü tasvir edilmiştir. Anıtın arka cepheden görülen iki kanadı Denktaş'ın askerî ve diplomatik mücadelelerini yansıtır.
Sol kanatta Kıbrıs Türk mücahitleri ve Türk Silahlı Kuvvetleri askerleri ile onların ellerinde tuttukları Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti bayrağı ve Türk bayrağı görülür. Bunun yanı sıra içe büküm kısmında Rauf Denktaş ile bütünleşmiş, şair Mustafa Kayabek'e ait "Benim İki Bayrağım Var" şiiri yer alır. Kabartmanın sol alt kısmında ise heykeltıraş Azmi Sekban'ın adı ve yapıldığı tarih yer alır.
Anıtın sağ tarafındaki kabartmada Kıbrıs Türklerinin haklarının resmen kabul edildiği ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin temellerinin atıldığı 1959 Zürih ve Londra Antlaşmaları'nın imza merasimi temsil edilir. Kabartmanın merkezinde Kıbrıs Türk Toplumu'nun lideri ve bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı yardımcısı olan Fazıl Küçük yer alırken, sol yanında Kıbrıs Ortodoks Kilisesi başpiskoposu ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı III. Makarios, sağ tarafında ayakta ise Birleşmiş Milletler temsilcisi bulunur. Kabartmayı, sağ eli ile masaya yumruğunu vuran Rauf Denktaş figürü tamamlar. Denktaş'ın üst kısmında Birleşmiş Milletler amblemi yer alırken, kabartmanın alt kanadında ise "Bir Topluluktan Bir Devlet Kuran, 1983" yazısı bulunur. 1983 tarihi ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin 15 Kasım 1983'teki ilanı vurgulanır.
Ekrem İmamoğlu 19 Şubat 2019'da yaptığı bir televizyon röportajında, ironik bir şekilde anlaşmanın imza töreni sırasında Denktaş'ın bulunmadığını ancak anıtın "yumruğunu masaya vuran genç bir liderin tasvirini" temsil ettiğini söyledi.
Makarios kabartması tartışması ve tepkiler
Saldırı
Vatan gazetesi yazarı İlker Akgüngör'e göre 23 Mayıs 2017'de İstanbul Ülkü Ocakları Başkanı Ahmet Yiğit Yıldırım ve bir grup ülkücü, anıttaki Başpiskopos Makarios kabartmasının kaldırılmasını talep etti. Protesto eyleminin ardından Makarios kabartmasına Kıbrıs'ta akıttığı kanı simgeleyen kırmızı boya atıldı ve baş kısmı kırıldı. Ayrıca Birleşik Krallık'ın Kıbrıs Valisi Hugh Foot sanılan Fazıl Küçük kabartmasına yaşanan olayları görmezden geldiği için siyah boya döküldü ve yüz kısmına zarar verildi.Alperen Ocakları Beylikdüzü İlçe Başkanı Osman Yıldırım yaptığı açıklamada, "Belediyenin yaptığı tek bir heykel değil, Kıbrıs ve Denktaş'ın yakın tarihimizdeki başarıyla neticelenmiş mücadelesini anlatan başarılı bir kompozisyondur." ifadelerine yer verdi.
Ekrem İmamoğlu, saldırıdan sonra yaptığı açıklamada saldırıyı kınadı ve tahribatın onarılacağını belirterek anıtın esas kahramanı ve odak noktasının Rauf Denktaş olduğunu, Fazıl Küçük'ün yüzünü darbeleyen kişilerin tarih bilgisi olmadığını söyledi. Ayrıca gerçekleşen saldırının Ülkü Ocakları veya MHP ile bir ilgisinin bulunmadığını belirtti. Rauf Denktaş'ın kızı Ender Denktaş Vangöl, anıta yönelik eleştirilere ve Fazıl Küçük kabartmasının tahrip edilmesine tepki gösterdi. Vangöl, "Tarih tam anlamıyla yansıtılmış. Sonuçta Makarios da yaşanmış olan Kıbrıs mücadelesindeki en başrol oyuncu. Emek verenlerin yüreğine sağlık..." ifadelerini kullandı. Ayrıca, Denktaş'ın torunu Avukat Pınar Denktaş, anıtın önünde yaptığı açıklamada, "Bu anıt amacına uygun olmayarak Makarios heykeli olarak yansıtıldı. Böyle siyasi bir polemiğe konu olması eminim dedem Rauf Denktaş'ı çok üzerdi" dedi.
Eleştiriler
Kabartmaya saldırıdan bir gün önce 22 Mayıs 2017'de, Türk yazar ve gazeteci Murat Bardakçı, Habertürk gazetesinde kaleme aldığı yazıda Makarios'un yer aldığı anıtı eleştirdi. Bardakçı yazısında, ".. Hayatı boyunca gösterdiği tek çaba Kıbrıs'taki Türk varlığını ortadan kaldırmaktan ibaret kalan ve bu yüzden değil Türkiye'yi, İngiltere'yi bile çileden çıkartıp Seyşel Adaları'na kadar sürgün edilen Makarios artık huzur içerisinde ve Beylikdüzü'nde önünden gelip geçenlere "Oh yaaaa, kendimi Türkler'e kabul ettirdim yaaaaa, aha işte ben buradayım" diyor... eskiden olup bitenleri unutmayalım ve meseleleri katliama kadar götürenlerin heykellerini dikmek gibi hayranlık krizlerine girmeyelim, kâfi..." ifadelerine yer verdi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 31 Mart 2019 yerel seçimleri öncesinde 8 Ocak 2019'da Türkiye Büyük Millet Meclisi grup toplantısında yaptığı konuşmada anıtta III. Makarios'a yer verilmesini eleştirdi. Erdoğan konuşmasında, "Bunların İstanbul Büyükşehir adayının Kıbrıs'la ilgili yaptırdığı heykele, adadaki tüm Türklerin katledilmesini savunan Rum liderin koyulması aynı hastalıklı zihniyetin ürünüdür. Sorsanız Gazi Mustafa Kemal'in 'Yurtta sulh, cihanda sulh' sözüyle açıklamaya çalışırlar. Gazi, bunlara yurtta sulhu ülkenizdeki düşmanları yükselterek yapın dememiştir." ifadelerini kullandı. Erdoğan ayrıca Fazıl Küçük'ün yüzünün tahrip edilmesini eleştirerek bunu garabet örneği olarak tanımladı. 9 Ocak'ta Bağcılar'da açıklamada bulunan Ekrem İmamoğlu "Erdoğan'a yanlış bilgi verildiğini, bunun bir heykel değil rölyef olduğunu ve bu rölyefte Makarios'un kaygılı duruşunun, Rauf Denktaş'ın ise güçlü duruşunun resmedildiğini" söyledi. Ayrıca, Erdoğan'ı Yaşam Vadisine davet edeceğini, eğer gelirse anıtı da görmesini isteyeceğini ekledi.
6 Haziran 2019'da Adalet ve Kalkınma Partisi Erzurum milletvekili İbrahim Aydemir, yenilenen İstanbul ara seçimleri öncesinde yaptığı bir konuşmada CHP'nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı Ekrem İmamoğlu'nun Beylikdüzü'ne "Makarios'un putunu diktiğini" öne sürdü. Aydemir konuşmasının devamında şu sözlere ver yerdi: "..Bu adam İstanbul’da başarılı olursa Allah muhafaza Beylikdüzü'nde başlattığı girişimi İstanbul’da zirvelere taşıyacak. Fatih Sultan Mehmet Han'ın yanına bu imansızların putlarını dikecek..". 9 Haziran 2019'da Karar gazetesinde bir yazı kaleme alan Hakan Albayrak, "..Çok mu lazımdı Makarios'lu bir rölyef? Bence hiç lazım değildi, heykeltıraş Azmi Sekban Makarios'suz bir kompozisyonu tercih etseydi daha münasip olurdu; ama bu ayrıntıdan Rum Pontus komplosu çıkarmaya kalkışmak ne akla sığar ne insafa.." ifadelerine yer verdi.
Galeri
- Anıtın etrafında bulunan ve Kıbrıs tarihi hakkında görsel bilgi sunan bilgilendirme panolarından birisi
- EOKA'nın kuruluşu ile ilgili bilgiler içeren pano
- Kuzey tarafında yer alan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti bayrağı
- Kıbrıs Anıtı'nın arka tarafından görülen kanat figürü
- Beylikdüzü
- İstanbul ilindeki anıtlar
- 2017'de tamamlanan yapılar