İlber Ortaylı (21 Mayıs 1947, Bregenz - 13 Mart 2026, İstanbul),Türk tarihçi, akademisyen ve yazardır. Ortaylı, Türk Tarih Kurumu şeref üyesi, Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu üyesi, Avrupa İranoloji Cemiyeti ve Avusturya-Türk Bilimler Forumu üyesiydi.
İlber Ortaylı | |
|---|---|
 Aralık 2023'te Ortaylı | |
| Doğum | 21 Mayıs 1947 Bregenz, Vorarlberg, Avusturya |
| Ölüm | 13 Mart 2026 (78 yaşında) Zeytinburnu, İstanbul, Türkiye |
| Vatandaşlık |  Türkiye |
| Mezun olduğu okul(lar) | Ankara Üniversitesi (BA, PhD) Chicago Üniversitesi (MA) |
| Tanınma nedeni | Osmanlı İmparatorluğu tarihi Türkiye tarihi |
| Evlilik | Ayşe Özdolay (e. 1981; b. 1999) |
| Çocuk(lar) | Tuna Ortaylı |
| Ebeveyn(ler) | Şefika Karaşay Ortaylı Kemal Ortaylı |
| Ödüller | Aydın Doğan Ödülü (2001) Avrupa ile Akdeniz Arasında Lazio Ödülü (2006) Puşkin Ödülü (2007) |
| Kariyeri | |
| Dalı | Tarih |
| Çalıştığı kurumlar | Orta Doğu Teknik Üniversitesi Ankara Üniversitesi Galatasaray Üniversitesi Bilkent Üniversitesi Topkapı Sarayı MEF Üniversitesi İstanbul Medipol Üniversitesi |
| Doktora danışmanı | Halil İnalcık |
Hayatı
Ailesi
21 Mayıs 1947 tarihinde Müttefik işgali altındaki Avusturya'nın Bregenz şehrinde doğdu. Akmescitli Şefika Karaşay Ortaylı ve Kefeli Kemal Ortaylı'nın oğludur. Annesi Şefika Ortaylı (1917-2020), Kafkasyalı Karaçay asıllıdır.Kırım Hanlığı'nın önde gelen asilzade ailelerinden, Çarlar tarafından prenslik verilmiş ve Kırım mirzalarından olan Şirinski ailesine mensuptur. Şefika Ortaylı, Stalingrad'da Rus dili ve edebiyatı eğitimi almıştır. Babası ise Kırım doğumlu, Türkçeye Kırım tarihi ve Tatarlar üzerine eserler ve makaleler çevirmiş bir uçak mühendisi olan Kemal Ortaylı'dır.
İki yaşındayken ailesiyle birlikte Türkiye'ye göç etti. İlk ve orta öğrenimini İstanbul Avusturya Lisesinde tamamladı. 1965 yılında Ankara Atatürk Lisesinden mezun oldu.
Annesi Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Rus dili ve edebiyatı bölümünde yıllarca Rusça öğretmeni olarak çalıştı. Ortaylı, Türkçe, Almanca ve Rusçanın konuşulduğu ev ortamında büyümüştür. Enver, Emeldar ve Nuriye adlarında üç kardeşi vardır.
Akademik kariyeri
1968 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi tarih bölümünden mezun oldu. Burada Şerif Mardin, Halil İnalcık, Mümtaz Soysal, Seha Meray, İlhan Tekeli, Mübeccel Kıray'ın öğrencisi oldu. Ayrıca sınıf arkadaşları arasında Zafer Toprak, Mehmet Ali Kılıçbay ve Ümit Arslan da vardı.
Viyana Üniversitesinde Slav ve Doğu Avrupa dilleri hakkında öğrenim gördü. Yüksek lisans çalışmasını Chicago Üniversitesinde Halil İnalcık ile yaptı. Tanzimat Sonrası Mahallî İdareler başlıklı tezi ile Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde 1974 yılında tarih doktoru, Osmanlı İmparatorluğu'nda Alman Nüfuzu başlıklı çalışmasıyla 1979'da aynı fakültede doçent oldu.
1982 yılında üniversitelere uygulanan siyasi yaptırımlara tepki olarak görevinden istifa etti. Bu dönemde Viyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskova, Roma, Münih, Strazburg, Yanya, Sofya, Kiel, Cambridge, Oxford ve Tunus'ta ders, seminer ve konferanslar verdi.
1988'de Türkiye'ye dönerek Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde bir süre doçent olarak çalıştı , aynı yıl SBF’deki görevine geri döndü. 1989’de profesör oldu ve 1989-2002 yılları arasında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinin idare tarihi ana bilim dalının başkanlığını yaptı.
2002 yılında Galatasaray Üniversitesine, iki yıl sonra ise Bilkent Üniversitesine konuk öğretim üyesi olarak geçti. Son olarak Galatasaray Üniversitesi ve MEF Üniversitesi hukuk fakültelerinde Türk hukuk tarihi dersleri verdi. Galatasaray Üniversitesi senatosu üyesiydi.İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesinde hukuk tarihi bölümünde ders verdi.
2005 yılında Topkapı Sarayı Müzesi müdürü oldu. Yedi yıl bu görevde kalan Ortaylı, 2012 yılında yaş haddinden emekli oldu ve görevi Ayasofya Müzesi Müdürü Haluk Dursun'a devretti.
Ortaylı, Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu ve Avrupa İranoloji Cemiyeti ve Avusturya-Türk Bilimler Forumu üyesiydi. 2018 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı danışmanı oldu.
Tarih Vakfı ve Afet İnan ailesinin iş birliğiyle iki yılda bir verilen Afet İnan Tarih Araştırmaları Ödülü'nün 2004 yılındaki sahipleri İlber Ortaylı'nın da içinde bulunduğu jüri tarafından belirlenmiştir.
Ortaylı, ileri seviyede Almanca, Rusça, İngilizce, Fransızca, İtalyanca,Farsça ve iyi seviyede Latince bilmekteydi.
Katıldığı bir televizyon programında bilgisayar kullanmadığını, başkalarının yanlış bilgilerle biyografisini yazdığını ve bundan büyük rahatsızlık duyduğunu dile getiren Ortaylı, orta seviyede Sırpça, Hırvatça ve Boşnakça bildiği iddialarını yalanlamıştır.
Özel hayatı ve ölümü
1981 yılında Mersin senatörü Dr. Talip Özdolay'ın kızı Ayşe Özdolay ile evlendi ve bu evlilikten Tuna adında bir kızı oldu. On sekiz yıllık birliktelikten sonra 1999 yılında boşandı. İlber Ortaylı'nın ayrıca çocukluğundan beri biriktirdiği minyatür otomobillerden oluşan büyük bir koleksiyonu vardır.
Ortaylı, Ocak 2026'da geçirdiği prostat ameliyatı sonrası başlayan komplikasyonlar, diyabet ve kronik böbrek yetmezliği nedeniyle Mart ayında Koç Üniversitesi Hastanesine yatırıldı. Yaklaşık 5–6 gün yoğun bakımda kaldıktan sonra 9 Mart 2026 tarihinde entübe edildi ve 13 Mart 2026'da çoklu organ yetmezliği sonucu öldü.
Ailesi tarafından yapılan resmî açıklamada şöyle denilmiştir: "Ailemizin büyüğü İlber Ortaylı'yı 13 Mart 2026 gününde kaybettik. Uzun süren ve giderek karmaşıklaşan sağlık sorunlarına rağmen hayata duyduğu merakı, insanlarla bir arada olma arzusu hiç azalmadı ve gücü yettiğince bildiği gibi yaşadı."
İlber Ortaylı, 16 Mart 2026 tarihinde saat 11.00'de Galatasaray Üniversitesi'nde gerçekleşen anma töreninden sonra ikindi namazını müteakip Fatih Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Fatih Camii haziresine defnedildi.
Televizyon programları ve yazıları
2004 yılında TRT 2'de başlayıp TRT Türk'te hafta sonları yayımlanan İlber Ortaylı ile adlı belgeseli sunmuştur.NTV'de İlber Ortaylı ile Tarih Dersleri adında bir program yapmıştır. Bloomberg HT kanalında da İlber Ortaylı ile Zaman Kaybolmaz adlı bir program yapmıştır. Yeniden NTV'de 5 Kasım 2012 ile 11 Mart 2013 arasında gazeteci-yazar Mehmet Barlas ile birlikte Her Zaman isimli bir tarih programı yapmıştır. Habertürk kanalında 2016-2025 HaberTürk bilim ve Teke Tek programlarına Fatih Altaylı moderatörlüğünde tarih ve bilimler tarihi üzerine sohbetlere katılmıştır. 2024 yılı ekim ayı itibarıyla Okan Bayülgen ile birlikte TV100'de Muhabbet Kralı isimli programa başlamıştır.
2000 yılından beri pazar günleri Milliyet gazetesinde, aylık Atlas Tarih ve üç aylık Doğu Batı dergilerinde makaleler yazdı. Bir dönem yayımlanan Popüler Tarih ve Tarih ve Toplum dergilerinde, Habertürk gazetesinin Habertürk Tarih ekinde de yazıları yayımlandı. 2000'de, Turhan Kitabevi tarafından Osmanlı İmparatorluğu'nda İktisadî ve Sosyal Değişim başlıklı kitabı yayımlandı.
Doğu Batı ve NTV Tarih dergilerinin danışma kurulu üyesiydi. İlber Ortaylı, Milliyet Sanat dergisine verdiği bir mülakatta, kitaplığında 30.000 civarında kitabı olduğunu ve bunların 5.000'ini Galatasaray Üniversitesine bağışladığını ifade etti. Fakat bu kitapların büyük bölümü 2012 yılında gerçekleşen yangında yok oldu.
Aldığı ödüller
İlber Ortaylı, Osmanlı Tarihinde Aile isimli eserinin yanı sıra, tarih alanında 1970'li yılların başlarından itibaren yaptığı çalışmaları, yayımladığı makale ve kitapları, tarih biliminin yaygınlaştırılması çabaları, tarihi her yaştan Türk insanına sevdirme konusundaki faaliyetleri, yurt dışındaki bilimsel etkinlikleri ve Türk tarihçiliğinin uluslararası alanda önemli bir ismi olması da göz önüne alınarak tarih dalında 2001 Aydın Doğan Ödülü'ne layık bulundu.
2006 yılında İtalya'da Lazio bölge yönetiminin başlattığı ve her yıl devam etmesi öngörülen Akdeniz Festivali'nde toplumsal ve kültürel tarih alanındaki "Avrupa ile Akdeniz arasında Lazio" ödülünün Prof. Dr. İlber Ortaylı'ya verilmesi uygun görülmüştür.
2007 yılında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin imzasıyla Rusya tarafından Rus dilini ve kültürel mirasını yayan, ülkelerin ve halkların birbirlerine yaklaşmasını sağlayan kişilere verilen Puşkin Madalyası'naTürkiye'den Ortaylı layık görülmüştür.
2017 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülüne layık görüldü.
Eserleri
- 1974: Tanzimat'tan Sonra Mahallî İdareler - İlk baskı: TODAİE Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-42-6)
- 1978: Türkiye'de Belediyeciliğin Evrimi - İlhan Tekeli ile birlikte. İlk baskı: Türk İdareciler Derneği Yayınları.
- 1979: Türkiye İdare Tarihi - Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü (TODAİE) tarafından yayımlanan kitap; Sasaniler İranı, Bizans, İslam, İtalyan şehir devletleri idare tarihinden sonra Anadolu Selçukluları ve Osmanlılarda devlet örgütünü ve sosyo-ekonomik düzeni ele alır. Alanında öğrenciler ve meslek dışı okuyucular için kaleme alınmış ilk kapsamlı başvuru kaynaklarından biridir. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-21-1)
- 1980: Osmanlı İmparatorluğu'nda Alman Nüfuzu - İlk baskı: Ankara Üniversitesi SBF Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-37-2)
- 1981: Gelenekten Geleceğe - Gelenekten Geleceğe 2006'da Ufuk Kitapları'ndan çıkan kitap. Ortaylı'nın 3 ana konudaki makalelerinden oluşmaktadır. Bunlar Osmanlı Mirası, Kültür Meseleleri ve Edebiyat ve Tiyatro Penceresindendir. Toplam 21 makale içermektedir. Bugüne değin 12 baskısı çıkmış ve üzerinde çeşitli düzeltmeler yapılmıştır. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-975-263-681-1)
- 1983: İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı - İlk baskı: Hil Yayın. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-975-2430-36-5)
- 1985: Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Yerel Yönetim Geleneği - İlk baskı: Hil Yayın. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-975-2430-94-5)
- 1986: İstanbul'dan Sayfalar - Hil Yayın tarafından yayımlanan kitap; yazarın İstanbul, semtleri ve hayatı hakkında gazete ve dergilerde çıkmış akademik olmayan yazılarından ve son kısımda İstanbul'un yerleşme düzeni hakkında akademik yazısından oluşmaktadır. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-18-1)
- 1994: Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı - İlk baskı: Turhan Kitabevi. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-975-2430-67-9)
- 1996: Türkiye İdare Tarihine Giriş - İlk baskı: Turhan Kitabevi. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-625-8431-75-6)
- 2000: Osmanlı Aile Yapısı - İlk baskı: Pan Yayıncılık.
- 2001: Tarihin Sınırlarına Yolculuk - İlk baskı: Ufuk Kitapları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-975-2430-41-9)
- 2001: Osmanlı İmparatorluğu'nda İktisadî ve Sosyal Değişim - İlk baskı: Turhan Kitabevi.
- 2002: Osmanlı Mirasından Cumhuriyet Türkiyesi'ne - Taha Akyol ile birlikte. İlk baskı: Ufuk Kitapları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-30-3)
- 2004: Osmanlı Barışı - İlk baskı: Ufuk Kitapları. (Güncel baskı: Timaş Yayınları / Kronik Kitap, ISBN: 978-975-263-516-6)
- 2005: Barış Köprüleri: Dünya'ya Açılan Türk Okulları - İlk baskı: Ufuk Kitapları. (ISBN: 978-975-8959-15-0)
- 2006: Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek-1 - İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-975-263-376-6)
- 2006: Kırk Ambar Sohbetleri - İlk baskı: Aşina Kitaplar.
- 2006: Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek-2 - İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-975-263-455-8)
- 2007: Eski Dünya Seyahatnamesi - Ortaylı'nın gezi izlenim-seyahatname türündeki kitabıdır. Aşina Kitaplar Yayınları tarafından Mart 2007'de basılmıştır.
- 2007: Yahudilik Tarihi - Ahmet Almaz ile birlikte. İlk baskı: Nokta Kitap.
- 2007: Avrupa ve Biz - İlk baskı: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-975-2430-80-8)
- 2007: Batılılaşma Yolunda - İlk baskı: Merkez Kitapçılık. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-975-2430-31-0)
- 2007: Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek-3 - İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap)
- 2007: Mekân ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı - İlk baskı: Kaynak Kitaplığı. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-45-7)
- 2008: Osmanlı Sarayında Hayat - İlk baskı: Yapı Kredi Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-625-8431-76-3)
- 2008: Tarihimiz ve Biz - İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-29-7)
- 2008: Türkiye'nin Yakın Tarihi - İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-625-8431-77-0)
- 2011: Defterimden Portreler - İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-20-4)
- 2011: Tarihin Gölgesinde - Taha Akyol ile birlikte. İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-31-0)
- 2012: Yakın Tarihin Gerçekleri - İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-15-0)
- 2012: Cumhuriyetin İlk Yüzyılı 1923-2023 - İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-16-7)
- 2013: İlber Ortaylı Seyahatnamesi - İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-19-8)
- 2014: İmparatorluğun Son Nefesi - İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-17-4)
- 2015: Türklerin Tarihi - Orta Asya'nın Bozkırlarından Avrupa'nın Kapılarına. İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-22-8)
- 2016: Türklerin Tarihi 2 - Anadolu'nun Bozkırlarından Avrupa'nın İçlerine. İlk baskı: Timaş Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-23-5)
- 2016: İttihat ve Terakki - İlk baskı: İnkılâp Kitabevi. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-605-7635-24-2)
- 2016: Osmanlı'ya Bakmak: Osmanlı Çağdaşlaşması - İlk baskı: İnkılâp Kitabevi.
- 2017: Türklerin Altın Çağı - İlk baskı: Kronik Kitap. (ISBN: 978-975-2430-15-0)
- 2018: Gazi Mustafa Kemal Atatürk - İlk baskı: Kronik Kitap. (ISBN: 978-975-2430-43-3)
- 2019: Bir Ömür Nasıl Yaşanır? - Kronik Kitap yayınevinin 2019'da bastığı kitaptır. Deneme türündeki kitap, insanların yaşamları boyunca karşılaştıkları sorunların üstesinden nasıl gelecekleri ve doğru tercihte bulunma yöntemleri konusunda bilgi sunmaktadır. (ISBN: 978-605-7635-00-6)
- 2022: İnsan Geleceğini Nasıl Kurar? - İlk baskı: Kronik Kitap. (ISBN: 978-625-8431-10-7)
- 2022: Zaman Kaybolmaz: İlber Ortaylı Kitabı - Söyleşi: Nilgün Uysal. İlk baskı: İş Bankası Kültür Yayınları. (Güncel baskı: Kronik Kitap, ISBN: 978-625-8431-33-6)
- 2023: Cumhuriyet'in İlk Sabahı - Gökçe Akgül ve Şermin Yaşar ile birlikte. İlk baskı: Kronik Kitap. (ISBN: 978-625-8431-89-3)
- 2025: Kuruluş: Cumhuriyet'e Giden Yol - İlk baskı: Kronik Kitap. (ISBN: 978-625-8431-99-2)
- 2025: Fatih Sultan Mehmed: Doğunun ve Batının Efendisi - İlk baskı: Kronik Kitap.