Şeyh Haydar, (d. 1459-60, Diyarbakır - ö. 9 Temmuz 1488, Tabersaran), Safeviye Tarikatından Şeyh Cüneyd'in oğludur. Babası savaşta öldüğünde henüz doğmamış olan Haydar, babası ölünce annesi Hatice Begüm (Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan'ın kızkardeşi)Akkoyunlu Devleti'ne gittiği için Akkoyunlu sarayında doğdu. Dokuz yaşına kadar burada büyüyen Haydar, dayısı Uzun Hasan'la birlikte tarikatın merkezi Erdebil'e geldi ve tarikatın başına geçti. Küçüklüğünde Türkçe'den başka Arapça ve Farsçayı da öğrenen Haydar, dönemin ünlü bilgini Ali Kuşçu'dan da dersler almıştır.
| Şeyh Haydar | |
|---|---|
| Şeyh Haydar illüstrasyonu (soldaki) | |
| Safevi Tarikatı Şeyhi | |
| Görev süresi 1480-1488 | |
| Yerine geldiği | Şeyh Cüneyd |
| Yerine gelen | Sultan Ali |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | 1459/60 Diyarbakır |
| Ölüm | 9 Temmuz 1488 Tabersaran, Dağıstan |
| Evlilik(ler) | Alemşah Halime Begüm |
| Çocuk(lar) | Sultan Ali, I.İsmail, İbrahim Mirza |
| Dini | Şii İslam |
Tarihçe
Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah'ı yenerek kendi otoritesini kuran Uzun Hasan ablasının oğlu olan Şeyh Haydar'ı 1469 yılında, dedelerinin şehri olan Erdebil'e tekrar yerleştirmiş. Safevi tarikatını tekrar burada kuzey Suriye, Anadolu'dan gelen müridleriye oluşturmuştu. 1471-1472 yılında Uzun Hasan ile Despina Hatun'un kızı olan Alemşah Halime Begüm ile evlenmiştir. Bu evliliği sonunda Sultan Ali Safevi, İbrahim Mirza ve Şah İsmail Safevi isminde 3 oğlu olmuştur.
Babası Şeyh Cüneyd gibi tarikatı büyütmek istemiş ve Şirvanşahlar Devletine saldırmıştır. Başarılı sonuçlanan Derbent kuşatması sonunda Şirvan hükümdarı Ferruh Yesar (h. 1462-1500) Gülüstan kalesine çekilerek 7 ay muhasarada kalmıştır. Daha sonra Şeyh Haydar'ın güçlenmesinden çekinen Akkoyunlu hükümdarı Sultan Yakup 1488'de Ferruh Yaşar'a yardım göndermiş ve Tabersaran yakınlarında yapılan savaşta Şeyh Haydar öldürülmüştür. Başı kesilerek Tebriz'e getirilmiş ve iki gün sokaklarda halka gösterildikten sonra köpeklere atılmıştır. Bu olay sonunda Şeyh Haydar'ın Erdebil'deki türbesi Kızılbaşlar için bir hac mekanı haline gelmiştir. Şeyh Haydar'ın ölümünden sonra Akkoyunlu Sultanı Sultan Yakub, Şeyh Haydar'ın çocuklarını ve eşini İstahr kalesine hapsetmiştir. Akkoyunlu hükümdarı Sultan Yakup'un 1490 yılında ölümü üzerine yeğenlerine sadece hürriyet yolu açılmamıştır. Sultan'ın vefatı sonucu Akkoyunlu topraklarında başlayan ve bir türlü bitmeyen iç savaşlar neticesinde tahtı eline geçiren Rüstem Bey, kardeşi Baysungur'a karşı giriştiği amansız mücadelede yeni kuvvetlere ihtiyaç duyması üzerine, Safevilerden yararlanmak istemiştir. Bundan dolayı da Şeyh Haydar'ın oğullarını ve eşini serbest bıraktırmıştır.
Şeyh Haydar'ın Oğlu Şah İsmail Hatai, Safevî Devleti'nin kurucusudur.
Ayrıca bakınız
- Safevilik
- Şeyh Cüneyd
- Safevî Devleti
- Şah İsmail
- Sultan Ali
- Alemşah Halime Begüm