Ağrı (il)

Ağrı, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesinde Yukarı Murat-Van Bölümünde bulunan bir ildir. Adını, sınırları içerisinde bulunan Ağrı Dağı'ndan almıştır. 1834 yılında bucak, 1869 yılında ilçe olan Ağrı, 1927 yılında il olmuştur. İl, doğusunda İran, kuzeyinde Kars, kuzeybatısında Erzurum, güneybatısında Muş ve Bitlis, güneyinde Van ve kuzeydoğusunda Iğdır ile çevrilidir.

Ağrı
il
Ağrı'nın Türkiye'deki konumu
Koordinatlar: 39°43′7″K 43°3′8″D / 39.71861°K 43.05222°D / 39.71861; 43.05222
Ülke	Türkiye
Bölge	Doğu Anadolu Bölgesi
Alt idari birimler	8 İlçe Ağrı Diyadin Doğubayazıt Eleşkirt Hamur Patnos Taşlıçay Tutak
İdare
• Vali	Önder Bozkurt
Yüzölçümü
• Toplam	11.099 km²
Nüfus	549.435
Zaman dilimi	UTC+03.00 (TRS)
Alan kodu	(+90) 472
Plaka kodu	04
Resmî site Ağrı Valiliği

Ağrı'nın nüfusu 499.801'dir. Bu nüfusun %60,58'i şehirde yaşamaktadır (2021 yılı sonu itibarıyla). Yüzölçümü 11.099 km²'dir. İlde km²'ye 47 kişi düşmektedir. Ağrı il merkezinin denizden yüksekliği 1.640 metredir. Rakımı en yüksek ilçesi Diyadin'dir (1933 m).

2021 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 8 ilçe, 12 belediye, bu belediyelerde 100 mahalle ve 563 köy vardır.

Ağrı'nın plaka kodu 04'tür.

Tarihçe

Orta Asya'dan gelen kavimlerin Anadolu'ya girişleri sırasında Ağrı, bir geçiş oluşturmuş, dolayısıyla birçok medeniyete sahne olmuştur. Ancak bu medeniyetler Ağrı'yı bir giriş kapısı olarak gördüklerinden burada çok köklü bir uygarlık kuramamışlardır.

Bölgede egemenlik kurdukları sanılan Hititlerin güçlerini yitirmeleri üzerine, MÖ 1340 ile MÖ 1200 yılları arasında Hurriler bölgeye yerleşmişlerdir. Krallık merkezi Urfa'ya uzak olan Ağrı'yı Hurriler ellerinde tutamamışlardır.

En köklü uygarlığı Urartular oluşturmuştur. Urartular, Van Gölü'nün kuzey ve kuzeydoğusundaki bölgelere, Kral İspuini döneminde (MÖ 825 - MÖ 810) seferlere başlamış, Kral Menua döneminde (MÖ 810 - MÖ 786) ise bu akınlar daha da ağırlık kazanmıştır. Kuzeye ve kuzeydoğuya giden yollar üzerinde inşa edilen kaleler, buraya yapılan seferlerin önceden planlandığını göstermektedir. Ağrı Dağı'nın yamaçlarında, Karakoyunlu ve Taşburun köyleri arasında ele geçen bir Urartu yazıtı Kral Menua'nın bu bölgedeki egemenliğinin kesin kanıtıdır.

MÖ 712 yılında Kızılırmak boylarına kadar uzanan Kimmerler, Ağrı'da geçici de olsa bir hakimiyet kurmuşlardır. Medler (MÖ 708 - MÖ 555) Asur Devleti'nin yıkılması ile birlikte bir yayılma sürecine girmiş, bunun sonucu olarak da Ağrı ve çevresini topraklarına katmışlardır.

Medler'in yıkılması ile birlikte Persler; Büyük İskender'in Pers Kralı III. Darius'u MÖ 331'de yenerek Anadolu'yu ele geçirdiği zamana kadar yaklaşık iki yüzyıl kadar bölgede yaşamışlardır. Büyük İskender'in ölümü üzerine oluşan boşluktan faydalanan Ermenistan Krallığı bölgeyi ele geçirmiştir.

Ermenistan Krallığı döneminde Ermeniler, Murat Nehri dolayları ve Doğubayazıt çevresine kısa sürede yerleşmişlerdir. Daha sonraları Arsaklılar ve Artaksiad hanedanlıkları Ağrı ve çevresine hakim olmuştur.

Bölge, Halife Osman zamanında İslam orduları tarafından fethedilmiştir. 872 yılına değin Abbasiler'in kontrolü altında kalan Ağrı, daha sonra Bizans'ın kontrolüne geçmiştir.

1071 Malazgirt Meydan Muharebesi sonrası bölgeye Türk boyları gelmeye başlamıştır. Ağrı, yüzyıla yakın bir süre Ahlatşahlar Beyliği'nin sınırları içine girmiştir. 1027 - 1225 yılları arasında Ani Atabegleri, 1239'da Cengizliler, 1256 - 1358 yılları arasında İlhanlılar ve Celayiriler Ağrı'da hüküm sürmüşlerdir. İlhanlılar bazen kurultaylarını Ağrı Dağı eteklerinde yapmış, Anadolu ve İran'ı buradan yönetmişlerdir. 1393'te Türk kağanı Timur, Ağrı bölgesini ele geçirmiştir. 1405 - 1468 tarihleri arasında Ağrı, Karakoyunlu toprakları içinde yer almış, Karakoyunlular yıkılınca da Akkoyunlular'ın egemenliğine geçmiştir. Ağrı, 1514'te yapılan Çaldıran Muharebesi sonrası Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır.

Osmanlı döneminde Şorbulak olarak anılan ilin adı, Ermenilerin egemenliğinde Karakilise olarak anılmaya başlanmıştır. Kâzım Karabekir Paşa döneminde Karakilise adı değiştirilmiş ve Karaköse olarak adlandırılmıştır.

Nuh Tufanı ile ilişkilendirilen ve Tevrat’ta adı geçen Ararat Dağı ile Ararat ülkesinin Ağrı ve çevresi olduğuna inanıldığından, Batılılar Ağrı’ya Ararat da demektedir. Ağrı Dağı, 5.137 metre yüksekliği ile Türkiye'nin en yüksek dağıdır ve bu dağın büyük kısmı Ağrı il sınırlarında yer almaktadır.

Nüfus

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Ağrı ili nüfusu: 491.489'dur. Bu nüfusun %64,45'i şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 11.099 km²dir. İlde km²ye 44 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 89, Patnos'da 76'dır.) İlde yıllık nüfus %1,66 oranında azalmıştır. Nüfus tüm ilçelerde azalmıştır; Merkez (-%0,38), Hamur (-%4,18)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 8 ilçe, 12 belediye, bu belediyelerde 100 mahalle ve ayrıca 564 köy vardır.

2025 yılı sonunda Ağrı ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri
İlçe	Nüfus 2024	Nüfus 2025	Fark	Nüfus Artışı %	Belediye Sayısı	Mahalle Sayısı	Köy Sayısı	Köy Nüfusu	Şehir nüfusu	Şehirde oturan %	Alanı  km^2	km^2'ye düşen kişi
Diyadin	36.416	35.439	-977	-2,68	1	7	62	16.503	18.936	53,43	1351	26
Doğubayazıt	114.769	113.699	-1.070	-0,93	1	14	85	32.563	81.136	71,36	2250	51
Eleşkirt	28.901	28.661	-240	-0,83	4	20	55	13.259	15.402	53,74	1307	22
Hamur	14.961	14.336	-625	-4,18	1	4	46	11.478	2.858	19,94	873	16
Merkez	150.602	150.035	-567	-0,38	1	18	106	25.552	124.483	82,97	1695	89
Patnos	109.224	105.968	-3.256	-2,98	2	28	93	45.300	60.668	57,25	1394	76
Taşlıçay	18.152	17.431	-721	-3,97	1	4	37	11.270	6.161	35,35	822	21
Tutak	26.776	25.920	-856	-3,20	1	5	80	18.776	7.144	27,56	1407	18
Ağrı	499.801	491.489	-8.312	-1,66	12	100	564	174.701	316.788	64,45	11099	44

İlin yıllara göre nüfusları

Ağrı il nüfus bilgileri
Yıl	Toplam	Sıra	Fark	Şehir - Kır
1927	104.586	56		%14     14.442 90.144     %86
1935	107.206	56	%3	%12     12.504 94.702     %88
1940	121.477	56	%13	%15     17.631 103.846     %85
1945	133.504	56	%10	%15     19.503 114.001     %85
1950	155.455	55	%16	%14     21.209 134.246     %86
1955	181.348	56	%17	%18     33.373 147.975     %82
1960	215.118	55	%19	%19     41.320 173.798     %81
1965	246.961	56	%15	%22     53.420 193.541     %78
1970	290.311	51	%18	%25     72.573 217.738     %75
1975	330.201	48	%14	%28     92.386 237.815     %72
1980	368.009	45	%11	%29     108.414 259.595     %71
1985	421.131	45	%14	%34     141.852 279.279     %66
1990	437.093	43	%4	%36     158.758 278.335     %64
2000	528.744	40	%21	%48     252.309 276.435     %52
2007	530.879	39	%0	%53     282.361 248.518     %47
2008	532.180	39	%0	%50     265.714 266.466     %50
2009	537.665	39	%1	%50     269.147 268.518     %50
2010	542.022	38	%1	%51     275.785 266.237     %49
2011	555.479	38	%2	%52     290.904 264.575     %48
2012	552.404	38	%1	%53     292.525 259.879     %47
2013	551.177	38	%0	%53     294.705 256.472     %47
2014	549.435	39	%0	%55     299.628 249.807     %45
2015	547.210	39	%0	%56     306.352 240.858     %44
2016	542.255	39	%1	%56     305.406 236.849     %44
2017	536.285	39	%1	%57     305.531 230.754     %43
2018	539.657	40	%1	%56     304.543 235.114     %44
2019	536.199	41	%1	%57     307.539 228.660     %43
2020	535.435	42	%0	%58     310.896 224.539     %42
2021	524.644	43	%2	%59     309.256 215.388     %41
2022	510.626	43	%3	%59     309.256 215.388     %41

Konum

Konum Bilgileri
İlçe	Kuruluş Yılı	Önceden bağlı olduğu ilçe	Alanı km²	Rakım mt.	Merkeze Uzaklık km	Ulaşan Yollar	Köy Sayısı
Ağrı Merkez			1.695	1.630		/D.100-31, D.965-07	106
Diyadin	Cumh.önce		1.351	1.933	59	/D.100-32=>04.26	62
Doğubayazıt	Cumh.önce		2.250	1.594	94	/D.100-33,  /D.975-02	85
Eleşkirt	Cumh.önce		1.307	1.810	33	/D.100-31	55
Hamur	1958	Merkez	873	1.690	14	D.965-08	46
Patnos	1936	Malazgirt	1.394	1.639	79	D.965-08=>D.280-02	92
Taşlıçay	1954	Diyadin	822	1.762	31	/D.100-32	37
Tutak	Cumh.önce		1.407	1.567	40	D.965-08, D.270-03	80
AĞRI	Cumh.önce		11.099				563

Kültürel ve doğal zenginlikler

• Ahmed-i Hani Türbesi: Ahmed-i Hani 'nin türbesi İshak Paşa Sarayı'nın yanındadır. Ahmed-i Hani 17. yüzyılda yaşamış Kürt şair ve filozofudur. Türbesi her yıl birçok insan tarafından ziyaret edilir.

Yönetim

İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini; ildeki bütün seçmenler ise il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisini oluşturur.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır. İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır; başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Ağrı Valisi, 1981 Yayladağı doğumlu Önder Bozkurt'tur. Ocak 2026/1 sayılı kararnameyle AFAD Başkan Yardımcısı iken atanmıştır.

2024 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Ağrı İl Genel Meclisi üye sayısı, 20 DEM Parti, 8 AK Parti ve 1 Yeniden Refah Partisi olmak üzere 29'dur. Ağrı Belediye Meclisi ise 21 DEM ve 10 AK Parti'den olmak üzere toplam 31 üyeden oluşur.

2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre, Ağrı’nın Türkiye Büyük Millet Meclisi’ndeki milletvekili dağılımı: 3 milletvekili Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi, 1 milletvekili AK Parti.

Eğitim

• Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi

Spor

2018-2019 Sezonu sonunda, Ağrı 1970 Spor, BAL'dan 3. Lige çıktı. BAL'daki diğer takım Ağrı Gençlerbirliği ise küme düştü. Futbol Kadınlar ligindeki 2 takım liglerinde kaldılar.

Futbol Türkiye Kupası'nda Ağrı 1970 Spor 1.turda elendi.

İlin önemli spor tesisleri: 10.000 kişi kapasiteli Vali Lütfü Yiğenoğlu Stadyumu (2010), 2500 kişilik Ağrı Kapalı Spor Salonu (2017), Güneykaya ve Küpkıran Kayak Merkezleridir.

Galeri

•  
  Ağrı Dağı'nın Iğdır'dan görünümü
•  
  Amerikalı ressam Edward Hickse ait bir tablo. Bu tabloda Nuh Tufanı tasvir edilmiştir.
•  
  İshakpaşa Sarayı.

Ayrıca bakınız

• Balık Gölü