Destek
Ücretsiz İndirme ve Bilgi Platformu

Huban Arığ, Hakas Türklerinin destanlarında yer alan alp kız (savaşçı kadın) tiplemesinin önemli temsilcilerinden biridir. Halkına kağanlık etmiş, topluluğunu k

Huban Arığ

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Huban Arığ, Hakas Türklerinin destanlarında yer alan alp kız (savaşçı kadın) tiplemesinin önemli temsilcilerinden biridir. Halkına kağanlık etmiş, topluluğunu korumak için düşmanlara karşı cesaretle savaşmış, kahramanlığıyla destanlara konu olmuş mitolojik bir kadın figürdür.

Huban Arığ destanı

Huban Arığ, uzun süre çocuk sahibi olamayan yaşlı bir anne ve babanın çocuğu olarak doğar. Annesinin ismi Hıyan Arığ, babasının ismi ise Kara Han'dır. Destanda küçüklüğü hakkında sadece bu ifadenin ardından direkt savaşa hazır bir karakter olarak devam eder. Diğer Türk destanlarına ki gibi ismi bir kahramanlık ardından verilmez, kahraman kendi ismini kendi koyar. Düşmanlarını hilebazlıkla yenecek kadar zekidir, onları hazırlıksız yakalayıp üstüne tek damla kan gelmeden, hiçbir yerine bir şey olmadan alt eder.

Sarı Işık ülkesinde ki Salaçın Arığ adlı kadın savaşçı ile giriştikleri karşılaşmayı destan şu şekilde dile getirir;

Huban Arığ, kara topraktan [düşmanını] kaptı, silkti. Uzaya dek kaldırıp sırtını altı yerden, belini beş yerden tepip kırdı. [Bedenini] Sarığ Teeek'in (Salaçın Arığ'ın abisi) yanına attı. Sağ elini Sarığ Teek'in üstüne koyup, Salaçın arığ ölüverdi.

Destanın temel konusu, Huban Arığ’ın yurdunu tehdit eden düşmanlara karşı verdiği mücadeledir. Erlik'in hükmettiği yeraltı dünyasında yaşayan düşmanlarla savaşarak halkını korur ve düzeni yeniden sağlamaya çalışır. Bu mücadelelerin ilki Kök Molat ve Kögetey Mirgen gibi düşmanlarla savaşıdır, Huban Arığ'ın destanda ki yol arkadaşlarından biri olan Kök Nincil ile birlikte Kök Molat'ı ve Kögetey Mirgen'i alt etmeye ve canlarını almayı başarırlar.

Babası Kara Han'ın ölümü ardından kendisi han olur, birçok yiğit kendisiyle evlenmek istese de Huban Arığ hiç birini kabul etmemekle birlikte onlara meydan okur ve öldürür. Kendisinin Şamanizm'de görülen birçok olağanüstü özelliği vardır; şekil değiştirme, hava olaylarına neden olma, büyü yapma gibi ve sahip olduğu sihirli nesneler.

Huban Arığ destanının son bölümünde Hara Moos ile yeraltında görkemli bir savaşa kalkışır. Bu savaşın sonunda Huban Arığ’ın destan boyunca yardımcıları olan altın tüylü ak köpek, üçgen çıplak oğlan Altın Hus, dedesi Altın Kris, Sarığ Hartığa ve Huban Arığ'ın kendisi ölür fakat daha öncesinde yeraltından kurtardığı Ah Öleñ ve Kök Öleñ, hayatta kalmayı başarmış ve Huban Arığ'ın yarım kalan işini bitirip, Hara Moos'u öldürür ve Huban Arığ'ın yurduna sahip çıkar.

Destanda Huban Arığ’ın altın bitiğinden bahsedilir bu bitik, geçmişten ve gelecekten haber veren kutsal bir kitaptır. Huban Arığ'ın ölümü ardından Ah Öleñ ile Kök Öleñ, kendi kaderlerini altın bitikten okuyup evlenirler. Destan bu beyitle biter:

Alpler ise (Ah Öleñ ile Kök Öleñ), güzel evin içine girip; barış, esenlik ve varlık içinde yaşamaya başladılar.

Üst