Persis Kralları

Strabon'a göre, Persis'in ilk kralları, Partların bölgeyi fethettiği MÖ 140 civarına kadar Seleukos hükümdarlarına vergi ödüyorlardı:

Perslerin kralları, eskiden Makedonya krallarına, şimdi ise Part krallarına bağlıdır.

— Strabon XV 3.24

Part İmparatorluğu daha sonra Arşak kralı I. Mithridatis (yaklaşık MÖ 171–138) yönetiminde Persis'in kontrolünü ele geçirdi, ancak yerel yöneticilerin kalmasına ve Mlk ("Kral") unvanını taşıyan sikkelerin basılmasına izin verildi. O andan itibaren Persis Krallarının sikkeleri karakter ve tarz olarak oldukça Partlara benzeyecekti.

Partlar döneminde bu hanedan üyelerine kral deniyordu ve unvanları sikkelerinde yer alıyordu: örneğin "dʾryw MLKʾ BRH wtprdt MLKʾ" (Kral Dārāyān, Kral Wādfradād'ın oğlu). Sikkelerde Arşak etkisi çok açık bir şekilde görülüyor ve Strabon da (15. 3.3) Augustus (MÖ 27-MS 14) döneminde Pers krallarının Partlara, daha önce Makedonlara olduğu kadar bağlı olduklarını bildirmektedir:

Ancak daha sonra farklı prensler farklı saraylarda hüküm sürdüler; Persis'in gücü önce Makedonlar, sonra da Partlar tarafından azaltıldıktan sonra, doğal olarak bazıları daha az görkemli saraylarda oturdular. Çünkü Perslerin hâlâ krallık yönetimi ve kendi kralları olsa da, güçleri çok azalmış ve Part kralına bağlı hale gelmişlerdir.

— Strabon, XV.3.3

V. Vologases (h. 191-208) döneminde, Part İmparatorluğu, Romalılarla yapılan savaşlar, iç savaşlar ve bölgesel isyanlar nedeniyle gerileme içindeydi. Roma imparatoru Septimius Severus (h. 193-211) 196 yılında Part topraklarını işgal etti ve iki yıl sonra bunu tekrar yaparak bu kez Part başkenti Tizpon'u yağmaladı. Aynı zamanda Medya ve Persis'te isyanlar çıktı.

İranolog Touraj Daryaee, V. Vologases'in hükümdarlığının "Part tarihinin dönüm noktası olduğunu, hanedanın prestijinin büyük bir kısmını kaybettiğini" savunmaktadır. Persis kralları artık zayıflamış Part hükümdarlarına güvenemez hale gelmişti. Nitekim, 205/6 yılında Pabag adında yerel bir Pers hükümdarı isyan ederek Persis'in Bazrangid hükümdarı Gochihr'i devirdi ve İstakhr'ı ele geçirdi. Orta Çağ İran tarihçisi Taberî'ye (ö. 923) göre, Pabag'ın isyanı oğlu Erdeşîr'in teşvikiyle gerçekleşmiştir. Ancak Daryaee bu ifadeyi olası görmemekte ve gerçekte Pabag'ın İstakhr'ı ele geçirmesine Şâpûr'un yardım ettiğini, bunun da Pabag'ın sikkelerinde her ikisinin de portrelerinin bulunmasıyla kanıtlandığını belirtmektedir.

Orada en büyük oğlu Şâpûr'u varisi olarak atamıştır. Bu, Tiri'nin ölümünden sonra Darabgerd'in komutanı olan Erdeşîr'in çok hoşuna gitmedi. Erdeşîr, meydan okuyarak Erdeşîr-Khwarrah'a gitti ve orada Pabag'ın ölümünden sonra kardeşi Şâpûr'a saldırmak için hazırlık yaptı. Pabag, 207 ile 210 yılları arasında doğal bir ölümle öldü ve yerine Persis kralı olan Şâpûr geçti. Ölümünden sonra hem Erdeşîr hem de Şâpûr, "kral" unvanı ve Pabag'ın portresiyle sikke bastırmaya başladılar. Şâpûr'un sikkelerinin ön yüzünde "(Majesteleri) Kral Şâpûr" yazısı, arka yüzünde ise "(Majesteleri) Kral Pabag'ın oğlu" yazısı bulunuyordu. Ancak Şâpûr'un saltanatı kısa sürdü; 211/2 yılında belirsiz koşullar altında öldü. Böylece Erdeşîr, Şâpûr'un yerine V. Erdeşîr olarak geçti ve İran'ın geri kalanını fethederek 224 yılında I. Erdeşîr olarak Sasani İmparatorluğu'nu kurdu.