| Tünel F2 (Karaköy – Beyoğlu) Tarihi Tünel Füniküler Hattı | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 Tünel'in Karaköy istasyonu | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Genel bilgiler | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Durum | İşletmede | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Sahibi | İstanbul Büyükşehir Belediyesi | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Yer | Beyoğlu, İstanbul, Türkiye | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| İlk - Son durak |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| İstasyonlar | 2 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Yolculuk süresi | ~1,7 dakika (102 saniye) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Web sitesi | Tünel Resmî Sitesi | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Hizmet | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Türü | Lastik tekerlekli füniküler | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Sistem | İstanbul Füniküleri | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Güzergah | 2 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| İşletmeci(ler) | İETT | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tarihçe | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Açılış | 17 Ocak 1875 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Teknik bilgiler | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Hat uzunluğu | 0.573 km (356 mi) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Hat açıklığı | Standart (1435 mm) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kabin sistemi | 2 tren seti toplam 2 vagon | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Çalışma Hızı | 22 km/sa (14 mph) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Tünel veya resmî adıyla F2 (Karaköy – Beyoğlu) Tarihi Tünel Füniküler Hattı, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde yer alan ve Karaköy ile İstiklal Caddesi'ni birbirine bağlayan tarihi yeraltı füniküler hattıdır. 1863 yılında hizmete giren Londra Metrosu'nun ardından dünyanın en eski ikinci, Türkiye'nin ise ilk yeraltı raylı toplu taşıma sistemidir.
1871 yılında inşasına başlanan ve 17 Ocak 1875 tarihinde "Metropolitan Railway of Constantinople" adıyla hizmete giren hat, 573 metre uzunluğundadır. Galata (Karaköy) ile Pera (Beyoğlu) arasındaki dik yokuşu tırmanma zorluğunu ortadan kaldırmak amacıyla inşa edilen Tünel, 1910 yılında elektrikli sisteme geçiş sürecine başlamış, 1971 yılında ise tamamen yenilenerek lastik tekerlekli sisteme dönüştürülmüştür.
Tarihçe
Osmanlı Dönemi ve Kuruluş
19. yüzyılın ikinci yarısında, dönemin finans ve ticaret merkezi olan Galata ile sosyal hayatın kalbi ve yabancı elçiliklerin bulunduğu Pera (Beyoğlu) arasındaki ulaşım, %24[kaynak belirtilmeli] gibi oldukça dik bir eğime sahip olan Yüksekkaldırım Yokuşu üzerinden sağlanmaktaydı. Günde ortalama 40.000 kişinin kullandığı bu yokuş, yayalar için yorucu olduğu gibi ticari malların taşınması için de büyük bir engel teşkil etmekteydi.
1867 yılında İstanbul'u turist olarak ziyaret eden Fransız mühendis Eugène-Henri Gavand, bu iki nokta arasındaki insan akışını gözlemleyerek, iki merkezi birbirine bağlayacak asansör tipinde bir demiryolu projesi geliştirdi. Gavand, projesini Osmanlı hükûmetine ve Padişah Abdülaziz'e sundu. 10 Haziran 1869 tarihinde imzalanan ferman ile Tünel'in inşası ve işletilmesi imtiyazı 42 yıllığına Gavand'a verildi.
Gavand, Fransa'daki Prusya işgali nedeniyle finansman sorunu yaşayınca Birleşik Krallık sermayesiyle "Metropolitan Railway of Constantinople from Galata to Pera" şirketini kurdu. 30 Haziran 1871 tarihinde inşaat çalışmaları başladı. İnşaat sürecinde yaşanan istimlak sorunları ve teknik zorluklara rağmen tünel kazısı 1874 yılında tamamlandı. Deneme seferlerinde, halkın yeraltı ulaşımına karşı olası korkusunu yenmek ve güvenliği kanıtlamak amacıyla vagonlarda eşya ve hayvanlar taşındı.
Tünel, 17 Ocak 1875 tarihinde yerli ve yabancı davetlilerin katıldığı görkemli bir törenle hizmete açıldı. İlk dönemlerde enerji, 150 beygir gücündeki iki buhar makinesiyle sağlanmaktaydı. Vagonlar ahşaptı ve aydınlatma gaz lambalarıyla yapılıyordu.
Cumhuriyet Dönemi ve Modernizasyon
Tünel şirketi, 1911 yılında imtiyazlarını "Dersaadet Mülhakatından Galata ve Beyoğlu Beyninde Tahtelarz Demiryolu" (İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri) adlı çok uluslu konsorsiyuma devretti. 1939 yılında ise Millî Korunma Kanunu çerçevesinde 2.500.000 TL bedelle millileştirilerek İETT Genel Müdürlüğü'ne devredildi.
II. Dünya Savaşı yıllarında bazı malzemelerin temin edilememesi nedeniyle zaman zaman kesintiye uğrayan işletme, teknolojisinin eskimesi üzerine 1968 yılında kapsamlı bir yenileme çalışması için kapatıldı. Fransız bir firma tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda sistem tamamen elektrikli hale getirildi ve vagonlar lastik tekerlekli modern metal setlerle değiştirildi. Yenilenen Tünel, 2 Kasım 1971'de tekrar hizmete açıldı.
2007 yılında, İstanbul'un deprem riskine karşı tünel yapısı güçlendirilmiş ve istasyonlar restore edilmiştir.
Teknik Özellikler
Tünel hattı, tek tüp içerisinde işleyen karşılıklı iki vagonun, hattın ortasındaki karşılaşma bölgesinde (makas) birbirini teğet geçmesi prensibine dayalı bir füniküler sistemidir.
- Hat uzunluğu: 573 metre
- Tünel boyutları: 6,7 metre genişlik, 4,9 metre yükseklik
- Kot farkı: Karaköy ve Beyoğlu istasyonları arasında yaklaşık 61,55 metre
- Eğim: %2 ile %15 arasında değişmektedir.[kaynak belirtilmeli]
- İstasyon sayısı: 2
- Araç sayısı: 2
- Vagon kapasitesi: Tek seferde maksimum 170 yolcu
- Yolculuk süresi: Ortalama 102 saniye (yaklaşık 1,7 dakika)
- Hız: Azami 22 km/sa (İşletme hızı)
- Hat açıklığı: Standart (1435 mm) – Lastik tekerlekli sistem ile beton yol üzerinde hareket eder.
- İşletme saatleri: 07.00 - 22.45
- Günlük yolcu sayısı: 24.000 yolcu/gün
- Günlük sefer sayısı: 300
- Sefer sıklığı: 5 dakika
İstasyonlar
| Sıra | İstasyon | İlçe | Aktarma | Tür | Notlar |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Beyoğlu | Beyoğlu |  (Şişhane-Zemin İstanbul)・ (Tünel) | Yer altı | Üst İstasyon / Metro Han・Tünel Pasajı・İstiklal Caddesi |
| 2 | Karaköy |  (Karaköy)・ (ŞH Karaköy) | Alt İstasyon / Galata Köprüsü・Galata Kulesi・Perşembe Pazarı・Bankalar Caddesi |
Güzergâh şeması
Görseller
- 1922 tarihli haritada Tünel güzergâhı
- Karaköy İstasyonu girişi
- Beyoğlu İstasyonu bekleme alanı
- Beyoğlu Füniküler İstasyonu'nda bekleyen bir füniküler aracı
- Eski bir füniküler aracı
- Beyoğlu Füniküler İstasyonu'nda bekleyen bir füniküler aracı
- Tünel'den bir görünüm
- Beyoğlu Füniküler İstasyonu'nda bekleyen bir füniküler aracı
- Karaköy'den Beyoğlu'na süren 2 dakikalık yolculuk
- Projenin orijinal kitapçığının kapağı (1867)
- Tünel'in iki istasyonu arasındaki kot farkını gösteren basit bir çizimi
- Tünel kesit planı (Gavand çizimi)
- Trenin orijinal hali
- Buhar makinesi
- Tünelin detaylı çizimi
Ayrıca bakınız
- İstanbul ilinde toplu ulaşım
- İstanbul Füniküleri
- İETT
- Le Tünel d’Istanbul ou le plus petit "métro" du monde
- ^ a b "Tünel'in Hikayesi". İETT. 15 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2025.
- ^ Eren Kayaoğlu, Adem Candaş (2014). Early Application of Underground Funicular 'Tunnel' in Istanbul (PDF) (Tez). İTÜ Transport Tekniği Grubu. 5 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Aralık 2025.
- ^ Çelik, Zeynep (1993). The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century. University of California Press. s. 96-98. ISBN 978-0520082397.
- ^ "Tünel Kronolojisi". İETT. 15 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2025.
- ^ "Nationalization Of Tunel". İETT. 3 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2025.
- ^ Azéma, Michel (2005). "The 1971 Funicular". Funimag. 20 Temmuz 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2025.
- ^ Gavand, Eugène-Henri (1876). Chemin de fer métropolitain de Constantinople, ou Chemin de fer souterrain de Galata à Péra, dit tunnel de Constantinople. Projet d'une nouvelle ville et d'un nouveau port de commerce à Constantinople (Fransızca). Paris.
- İETT resmî sitesi 24 Ocak 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
İETT | ||
|
| |
Kalın punto ile yazılan istasyonlar başlangıç/bitiş ve aktarma istasyonlarıdır. Detaylı bilgi için ilgili maddelere bakınız. | ||
İstanbul Füniküleri | ||
İstanbul ilinde toplu ulaşım | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| İşletmeciler |
|  | |||
| Biletler |
| ||||
 Otobüs |
| ||||
 Metro | |||||
 Tramvay |
| ||||
 Tren |
| ||||
| Füniküler | |||||
| Teleferik | |||||
| Metrobüs |
| ||||
| Denizyolu |
| ||||
| |||||
Türkiye'deki raylı sistem hatları | |||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Metro (liste) |
| ||||||||||||||||||||||||||||
| Tramvay (liste) |
| ||||||||||||||||||||||||||||
| Hafif raylı sistem (liste) |
| ||||||||||||||||||||||||||||
| Füniküler (liste) |
| ||||||||||||||||||||||||||||
| Banliyö (liste) |
| ||||||||||||||||||||||||||||
Bu liste yalnızca işletmede olan hatları içermektedir. İnşa hâlindeki ve proje aşamasındaki hatlar için ilgili liste maddelerine bakınız. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Otorite kontrolü |
|
|---|
- İstanbul Füniküleri hatları
- Tünel (İstanbul)
- İETT
- Beyoğlu'nda ulaşım
- 1875'te tamamlanan ulaşım altyapısı
- 1875'te Osmanlı İmparatorluğu'nda kurulan oluşumlar